موضوعات ‌مرتبط: سیاسی آسیا،خاورمیانه

a/132472 :کد

خویشتنداری جمهوری اسلامی در بحران عربستان وقطر

ناصر محمدي

  یکشنبه ۱۹ شهریور ۱۳۹۶ — ۱۳:۴۴
تعداد بازدید : ۱۱۴۴   
 تحلیل ایران -خویشتنداری جمهوری اسلامی در بحران عربستان وقطر

نابخردی های عربستان سعودی در مقابل قطر محاسبات این کشور را در مقابل قطر بهم ریخت ریاض در واکنش به گرایش قطری‌ها به سمت ایران تلاش کرد تا با همکاری متحدان منطقه‌ای خود قطر را منزوی کند.

نابخردی های عربستان سعودی در مقابل قطر محاسبات این کشور را در مقابل قطر بهم ریخت ریاض در واکنش به گرایش قطری‌ها به سمت ایران تلاش کرد تا با همکاری متحدان منطقه‌ای خود قطر را منزوی کند. در واقع هدف عربستان از انزوای سیاسی-اقتصادی قطر، بازگرداندن این کشور به سمت برادران به اصطلاح بزرگترش بود. البته فرضیات سعودی‌ها بر مبنای این بود که کشور کوچک قطر برای تجارت، ترافیک هوایی، تامین مواد غذایی و سایر مایحتاج به کشورهای عرب همسایه خود وابسته است و بدون این کشور، قطری‌ها قادر نخواهند بود. حتی نیازهای روزانه خود را تامین کنند.پس از تحریم‌های همه‌جانبه، عربستان و متحدانش برای برقراری مجدد رابطه با قطر فهرستی از درخواست‌ها را به این کشور ارائه کردند. قطر اما در پاسخ، تمامی این تقاضاها از جمله تعطیل کردن شبکه رسانه‌ای «الجزیره» و مهم‌تر از همه قطع روابط با جمهوری اسلامی ایران کشوری که قطری‌ها در بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان با آن شریک هستند را رد کرد. در این باره دو دلیل اصلی برای تاب آوردن قطر در مقابل تحریم‌های کشورهای عربی و دست رد آنها به عربستانی‌ها وجود دارد: اول، ایران و اندکی با تعجب ترکیه – کشوری که روزی یار غار عربستان سعودی بود – بعد از تنش‌‌ ایجاد شده به‌واسطه عرضه هوایی و دریایی ارزاق مورد نیاز به قطری‌ها کمک کردند تا بر تحریم‌ها غلبه کند. دوم، عربستان سعودی پیش از اقدام نابخردانه خود توجهی به ارتباطات تاثیرگذار میان قطر و واشنگتن نداشت. در واقع آنها این واقعیت را نادیده گرفتند که بزرگ‌ترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه در قطر قرار دارد، پایگاهی که عمده حملات هوایی پنتاگون به کشورهایی همچون افغانستان و سوریه از آنجا صورت می‌گیرد. گرچه دونالد ترامپ با نادیده گرفتن روابط استراتژیک قطر-آمریکا، اظهاراتی را علیه قطری‌ها ایراد کرد اما واکنش وزارت خارجه آمریکا در این زمینه کاملا متفاوت بود. در این راستا، عربستانی‌ها فهمیدند اگر بخواهند بیش از اینها قطر را تهدید کنند با واکنش آمریکایی‌ها مواجه خواهند شد، اتفاقی که باعث می‌شود اهداف مشترک عربستان و آمریکا در منطقه‌ با چالش روبه‌رو شوند.


تحت تاثیر این دو عامل بود که تهدیدها و تحریم‌های عربستان سعودی برای قطر بی‌اهمیت شد..در 23 اوت سال‌جاری پس از برقراری تماس تلفنی میان وزرای خارجه ایران و قطر، مقامات قطری اعلام کردند تصمیم دارند سفیر خود را به تهران بازگردانند. قطری‌ها همچنین خواستار تقویت روابط دوجانبه در تمامی زمینه‌ها با جمهوری اسلامی ایران شدند. به عقیده کارشناسان این اتفاق پیروزی بزرگ برای جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. در واقع این اتفاق می‌تواند شروعی برای از سرگیری روابط ایران با سایر کشورهای عضو «شورای همکاری خلیج فارس» که تحت سلطه عربستان سعودی قرار دارند، باشد. یکی دیگر از جنبه‌های مهم بهبود روابط ایران و قطر اثرات احتمالی آن در جنگ داخلی سوریه است. در درگیری‌های سوریه، ایران حامی دولت قانونی این کشور و قطر، عربستان و ترکیه حامی مخالفان دولت – که عمدتا از تندروهای تکفیری‌اند – هستند. اکنون انتظار می‌رود قطر دخالت‌های خود را در سوریه و حمایت‌های خود از گروه‌های تروریستی را کم کند. یکی دیگر از جنبه‌های مثبت بهبود روابط ایران-قطر، نزدیکی تهران به آنکارا است.


اقدام سعودی‌ها درباره به انزوا کشیدن قطر، کمک شایانی به بهبود روابط ایران و ترکیه کرده است. ترکیه منافع بسیاری در قطر دارد. این کشور در راستای برنامه‌ریزی‌هایی که برای افزایش قدرت خود در خاورمیانه دارد، در حال احداث پایگاه نظامی در قطر است. به‌علاوه امیر قطر و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، روابط بسیار نزدیکی با یکدیگر دارند، چراکه در زمان کودتای نافرجام ترکیه (اواخر ژوئیه 2016) قطری‌ها تعدادی از بهترین نیروهای خود را برای حمایت از دولت اردوغان به این کشور اعزام کردند. اکنون اما نوبت جبران ترکیه است. در این باره پارلمان ترکیه طرحی را تصویب کرد که براساس آن به دولت این کشور اجازه داده شد تا حدود سه تا پنج هزار نیروی نظامی برای تامین امنیت داخلی قطر به این کشور بفرستد؛ بنابراین ترکیه به‌رغم اختلافی که بر سر موضوع سوریه با ایران دارد، با ارسال نیرو به قطر عهد خود با عربستان را شکست و در مسیر سیاست‌های ایران قرار گرفت. این روزها تهران و آنکارا در تلاشند تا اختلافات خود بر سر مسائل مختلف را مرتفع سازند. دراین‌باره به‌نظر می‌رسد اشتیاق مقامات ترکیه برای نزدیک شدن به تهران بیشتر است.


ترکیه اکنون این واقعیت را پذیرفته است که رفتن اسد – کسی که از جانب ایران حمایت می‌شود – با اجبار ممکن نیست. نخست‌وزیر ترکیه در 20 اوت اعلام کرد که این کشور مشتاق است تا بحران سیاسی سوریه با مشارکت تمامی طرف‌های درگیر ازجمله رئیس‌جمهور بشار اسد حل و فصل شود. وبه نظر می رسد اصلی‌ترین پیروز تحولاتی که به آنها اشاره شد، جمهوری اسلامی ایران است. جمهوری اسلامی ایران با ثبات قدم در سیاست‌های منطقه ای توانست معادله قدرت را در سوریه به نظام حاکم بر گرداند و زمینه را برای برچیدن گروههای تروریستی و تکفیری از جمله داعش در سوریه و عراق بر چیند البته سیاستهای نابخردانه عربستان در پیروزی های اخیر بی تاثیر نیوده است و زمینه را تا حدودی برای جمهوری اسلامی ایران فراهم نمود.سیاست‌های هوشمندانه، منطقی و صبورانه جمهوری اسلامی ایران در همراهی با دو کشور سنی‌نشین قطر و ترکیه، در حال پر کردن شکافی است که تبلیغات سو ایران هراسی را در منطقه به راه اندخته اند و این نشان دهنده ان امر است که قدرت سیاسی خالص تعیین کننده سرنوشت صحنه های میدانی است.

                               

  ناصر محمدي
  پژوهشگر علوم سیاسی
  آدرس ایمیل : nasser.t747@gmail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :