موضوعات ‌مرتبط: سیاسی حماسه و مقاومت

a/144467 :کد

بررسی علت ادامه جنگ با کدام مفهوم و روش؟

محمد درودیان

  ﺳﻪشنبه ۰۴ دی ۱۳۹۷ — ۰۹:۳۰
تعداد بازدید : ۲۴۳   
 تحلیل ایران -بررسی علت ادامه جنگ با کدام مفهوم و روش؟

علت ادامه جنگ پس از حمله عراق، باید بررسی شود. چرا پس از حمله عراق به ایران، جنگ تمام نشد؟ در واقع علت ادامه جنگ پس از وقوع آن موضوع بسیار مهمی است که چندان به آن توجه نمی شود.

مسئله ادامه جنگ و پرسش درباره علت آن، در حالیکه در مقایسه با علت وقوع جنگ و پایان آن از اهمیت کمتری برخوردار است، ولی به شکل گسترده تری مورد توجه قرار دارد. مهمتر آنکه هم اکنون مفهوم ادامه جنگ بیشتر بر علت تصمیم گیری برای ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر تمرکز دارد، در حالیکه بلافاصله پس از حمله عراق، احتمال امکان خاتمه دادن به جنگ وجود داشت و علت ادامه جنگ پس از حمله عراق، باید بررسی شود. به این معنا که چرا پس از حمله عراق به ایران، جنگ تمام نشد؟ در واقع علت ادامه جنگ پس از وقوع آن موضوع بسیار مهمی است که چندان به آن توجه نمی شود.

نظر به اینکه جنگ بمعنای استفاده از قدرت نظامی برای تأمین اهداف سیاسی است، منطق ادامه جنگ را باید از طریق بررسی تحولات نظامی و توازن نظامی حاکم بر جنگ مورد بررسی قرار داد. با این توضیح، برای خاتمه جنگ چند راه حل کلی وجود داشت که در پاسخ به پرسش یاد شده، باید راه‌حل‌ها و میزان امکان‌پذیری آن را مورد بررسی قرار داد:

الف- پیروزی نظامی عراق بر ایران در جنگ 3 تا 7 روزه؛ برابر آنچه عراق هدفگذاری و محاسبه کرده بود، در این صورت جنگ با پیروزی عراق به پایان می رسید. در حالیکه عراق از دستیابی به آن ناتوان بود.

ب- شکست عراق در حمله به ایران با توقف در نقطه صفر مرزی؛ بمعنای پیروزی ایران بود و تحقق این وضعیت روند خاتمه دادن به جنگ را تسهیل می کرد. با پیشروی عراق در خاک ایران در واقع عراق در برابر ایران از موقعیت برتر نظامی برخوردار شده بود، هر چند در موقعیتی نبود که متکی بر این وضعیت خواسته های خود را بر ایران تحمیل نماید.

ج- مداخله سازمان، قدرت های بین المللی و منطقه ای برای خاتمه دادن به جنگ و برقراری آتش بس میان دو کشور؛ بمعنای پذیرش استفاده طرفین از راه حل سیاسی برای حل و فصل اختلافات بود. در حالیکه پس از حمله عراق به ایران، هیچگونه اراده سیاسی برای خاتمه دادن به جنگ وجود نداشت و نوعی گرایش به «جنگ بدون برنده» و فرسایشی بر تصمیمات غلبه داشت و همین امر موجب تداوم جنگ شد.

چنانکه اشاره شد؛ تحقق یکی از وضعیت های سه گانه از طریق پیوستگی با وضعیت نظامی و شرایط میدانی، همچنین نقش قدرتهای جهانی و نهادهای بین المللی امکان پذیر بود. حال آنکه وضعیت صحنه نبرد و تأثیر آن بر شرایط و موقعیت سیاسی، موجب تقسیم پیروزی و شکست میان ایران و عراق شده بود و در عمل منطق تداوم جنگ به جای خاتمه آن، شکل گرفت، به این شکل که؛

1- عراق با وجود آنکه در تأمین اهداف سیاسی از طریق پیروزی نظامی شکست خورده بود، اما به دلیل اشغال بالغ بر 20 هزار کیلومتر از خاک ایران، می توانست با ادعای برتری نظامی، برای فشار به ایران امیدوار باشد و در نتیجه بدنبال تحمیل خواسته های خود از طریق فشار سیاسی به ایران، متکی بر قدرت نظامی بود.

2- ایران با وجود آنکه بخشی از مناطق و شهرهای مرزی را از دست داده بود، اما به دلیل دفاع و جلوگیری از پیروزی عراق، به دنبال تنبیه متجاوز از طریق قدرت نظامی و اعلام آن از سوی سازمان ملل یا سایر مراجع سیاسی بود.

با این توضیح، منطق ادامه جنگ پس از وقوع به دلیل شرایط میدانی و شکست عراق در حمله به ایران بود. ادامه جنگ در این مرحله تابع موازنه ناتوانی نظامی میان ایران و عراق برای تعیین سرنوشت جنگ، با امید به تغییر در شرایط بود. این وضعیت با استراتژی آمریکا مبنی بر جنگ بدون برنده، منطبق بود و لذا منطق ادامه جنگ شکل گرفت.

تداوم جنگ پس از فتح خرمشهر در مقایسه با تداوم جنگ پس از حمله عراق، در نقطه مقابل هم قرار داشت که در باره آن می توان بر این موارد تاکید کرد:

1- در حمله عراق به ایران، شکست عراق در تامین اهداف سیاسی و متقابلا توانائی ایران برای دفاع در برابر تجاوز ارتش عراق، منطق ادامه جنگ را شکل داد. در حالیکه پس از فتح خرمشهر به دلیل پیروزی ایران و ضرورت مقابله با آن، منطق ادامه جنگ شکل گرفت.

2- در حمله عراق به ایران، شکست عراق برای دستیابی به پیروزی سریع، محاسبات عراق و سایر بازیگران را برای مدیریت جنگ تغییر داد، در حالیکه با آزادسازی مناطق اشغالی، پیروزی نظامی ایران موجب تغییر در محاسبات شد.

3- پس از حمله عراق به ایران، موازنه ناتوانی موجب تداوم جنگ شد، به این معنا که عراق قادر به پیشروی در خاک ایران نبود و متقابلا قوای نظامی ایران نیز از توانائی بیرون راندن ارتش متجاوز از مناطق اشغالی برخوردار نبودند. در حالیکه پس از فتح خرمشهر برتری نظامی ایران و شکست ارتش عراق موجب تغییر در موازنه نظامی بسود ایران شد و پیدایش چنین تحولی نیازمند امتیاز به ایران و یا مقابله به پیشروری نظامی ایران در خاک عراق بود. محاسبات یاد شده در عمل مانع از خاتمه دادن به جنگ شد.

4- اگر پیش از این وقوع جنگ حاصل اشتباه محاسباتی عراق برای حمله به ایران ارزیابی می شد، ولی ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر، حاصل اشتباه محاسباتی ایران در انتخاب استراتژی، پیش بینی زمان و منابع مورد نیاز، برای دستیابی به پیروزی بر عراق بود. با این توضیح منطق وقوع جنگ، محاسبه در باره کاهش قدرت نظامی ایران و ادامه جنگ حاصل ارزیابی نتایج حاصل از برتری قدرت نظامی ایران بود.

پیروزی انقلاب و تغییر در مناسبات ایران و عراق و تأثیرگذاری آمریکا بر روند مناقشات، با حمایت از عراق برای حمله به ایران، هر چند زمینه های وقوع جنگ را تسهیل کرد، ولی منطق ادامه جنگ و دشواریهای پایان دادن به آن پس از وقوع جنگ، حاصل حضور و نقش سایر بازیگران منطقه ای و بین المللی بود و این امر بمعنای ایجاد موانع و چالش های جدید برای خاتمه دادن به جنگ و افزایش عوامل تأثیرگذار بر روند تحولات جنگ و تصمیم گیری برای خاتمه دادن به جنگ بود.

                               

  محمد درودیان
  نویسنده،مورخ و پژوهشگر و نظریه‌پرداز دفاع مقدس
  آدرس ایمیل : m.doroodian@yahoo.com
  آدرس سایت/وبلاگ: http://www.m-doroodian.ir
ادامه جنگ     فتح خرمشهر     دفاع مقدس            


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :