موضوعات ‌مرتبط: سیاسی دفاع مقدس

a/152419 :کد

عملیات کربلای ۵؛ چالش های گذار از شکست کربلای ۴ و پیامدهای پیروزی

محمد درودیان

  شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۸ — ۱۰:۱۲
تعداد بازدید : ۷۶۴   
 تحلیل ایران -عملیات کربلای ۵؛ چالش های گذار از شکست کربلای ۴ و پیامدهای پیروزی

عملیات کربلای پنج در این گزارش، در پاسخ به این پرسش بررسی خواهد شد که؛ چگونه شکست عملیات کربلای چهار، به پیروزی در عملیات کربلای پنج تبدیل شد؟

طرح مسئله

مسئله اساسی در بررسی عملیات‌های نظامی در زمان جنگ و ضرورت بررسی و سخن گفتن درباره آن، از جمله کربلای چهار و یا کربلای پنج، چیست؟ پاسخ به این پرسش از این جهت اهمیت دارد که روش بررسی، تابع تعریف مسئله است. استفاده از روش بررسی تاریخی و نقلی یا بررسی تحلیلی و یا نظامی- راهبردی، از همین مسیر باید تعیین و انتخاب شود. در واقع رویکردها و روش ها تابع پاسخ به همین پرسش است.

روش شناسی

هم اکنون بررسی‌های تاریخی در مورد موضوعات و مسائل جنگ در دو نسبت قابل تعریف است: نخست در پاسخ به مطالبات جامعه و دیگری با نظر به نیازهای آینده. لذا روش نقلی از قدرت اقناع‌سازی برخوردار نیست، زیرا با وجود همین روش‌های نقلی و تبلیغاتی، پرسش‌های کنونی ایجاد شده است. بنابراین به لحاظ روش‌شناختی، بررسی‌ها با تأکید بر نقش و تأثیر تاریخی و نه جزئیات وقوع در زمان- مکان که بررسی تاریخی است، انجام خواهد شد.

عملیات کربلای پنج در این گزارش، در پاسخ به این پرسش بررسی خواهد شد که؛ چگونه شکست عملیات کربلای چهار، به پیروزی در عملیات کربلای پنج تبدیل شد؟ روش بررسی عملیات در معادله «هدف- نتیجه» بررسی خواهد شد. به این معنا که باید عملیات کربلای پنج در نسبت با شرایط و الزامات دستیابی به پیروزی تأثیرگذار بر عرصه سیاسی، مورد بررسی قرار بگیرد.

گزارش و تجزیه و تحلیل عملیات:

1- عملیات کربلای پنج زیر سایه چند ملاحظه اساسی طراحی و انجام شد:

- منطق تصمیم‌گیری برای عملیات جدید و انتخاب زمین، براساس ضرورت‌های سیاسی و عدم توان کشور برای تحمل شکست در عملیات کربلای چهار بود.

- ضرورت انجام عملیات پیروز پس از شکست عملیات کربلای چهار، نیاز به الزامات تاکتیکی ویژه داشت که با شرایط شکست در کربلای چهار همخوانی نداشت.

- لو رفتن عملیات کربلای چهار، بمعنای اشراف اطلاعاتی دشمن بود و موجب ابهام و نگرانی از تکرار آن شده بود.

- وجود 210 گردان از 270 گردان، موجب ضرورت تسریع در انجام عملیات شد و با دریافت فتوی از امام برای نگهداشتن رزمندگان پس از اتمام مأموریت سه ماهه، امکان تصمیم‌گیری برای انجام عملیات را فراهم کرد.

- موقعیت زمین در شرق بصره و استحکامات دشمن، مهمتر از آن؛ شکست در عملیات رمضان همراه با هوشیاری احتمالی دشمن، مهمترین چالش برای انتخاب منطقه و تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات بود.

2- عملیات کربلای 4 با عملیات کربلای 5 وجوه مشترکی به شرح زیر داشت:

- در زمین؛ بخشی از منطقه عملیات کربلای چهار بود.

- در تاکتیک؛ استفاده از تجربه لشکر 19 فجر و تیپ 57 حضرت ابوالفضل.

- ترکیب نیروهای عمل کننده؛ با 210 گ از 270 گ مستقر در منطقه.

- میزان هوشیاری دشمن؛ که مدیریت شد تا تصور کند عملیات کربلای چهار تمام شد.

3- تلاش برای انتخاب منطقه عملیات و غلبه بر پیامدهای شکست کربلای چهار و ایجاد آمادگی برای انجام عملیات کربلای پنج، پس از تشکیل چهار قرارگاه در غرب و جنوب،  سرانجام منجر به انتخاب منطقه شرق بصره شد. یک هفته زمان برای آمادگی نیروها تعیین شد و تاکتیک عملیات براساس تجربه شکست در عملیات کربلای چهار در عبور از اروند و پیشروی لشکر 19 فجر و تیپ 57 حضرت ابوالفضل طراحی شد. استفاده از نفربر خشار برای عبور از آب گرفتگی، همچنین جابجایی نیروها مورد توجه قرار گرفت. انتخاب منطقه با تصمیم گیری و ابلاغ مرحوم آیت الله هاشمی صورت گرفت.

4- انتخاب زمین در چارچوب استراتژی تصرف یک منطقه استراتژیک و پایان دادن به جنگ، موجب تاکید بر ضرورت پیروزی در یک منطقه استراتژیک و سرنوشت ‌ساز شده بود. پیروزی نظامی در این زمین، با تاکتیک در عملیات کربلای 4 نسبت داشت. استدلال آقامحسن بعنوان فرمانده سپاه، برای متقاعدسازی فرماندهان این بود که می شود برخلاف آرایش دشمن پیشروی و همانند سرسره از شمال و در پشت مواضع دشمن پیشروی کرد. این برداشت تاکتیکی حاصل نتیجه عملیات ل 19 و تی حضرت ابوالفضل(ع) در عملیات کربلای 4 در زمین شرق بصره بود.

5- تقسیم و ابلاغ مأموریت ها که پیش از این بر اساس هدفگذاری و تعیین قرارگاه ها و یگانها انجام می شد، در این مرحله با توجه به ضرورت انگیزه و آمادگی برای انجام عملیات، بر اساس اعلام آمادگی یگان ها صورت گرفت. در چارچوب هماهنگی لشکر 41 ثارالله به فرماندهی شهید سلیمانی و لشکر 25 کربلا به فرماندهی سردار مرتضی قربانی، عبور از کانال پرورش ماهی و پیشروی در منطقه شرق بصره صورت گرفت. برجستگی شهید سلیمانی در عملیات کربلای پنج، به شکل متفاوتی در مقایسه با سایر عملیاتها، آشکار شد.

6- جلسه تصمیم‌گیری برای عملیات کربلای 5 با حضور آقای هاشمی، بدلیل احتمال هوشیاری دشمن، با دشواری‌ها و مخالفت‌هایی همراه بود. آن شب آقای هاشمی قادر به تصمیم‌گیری نبود و آقای رضایی تصمیم گرفت.

7- عراق در برابر این عملیات غافلگیر شد. چنانکه با عبور نیروها از کانال پرورش ماهی، فرصت مناسبی برای پیشروی وجود داشت، ولی به دلیل نبودن قدرت زرهی- مکانیزه برای پیشروی، از فرصت غافلگیری استفاده نشد. در نتیجه با تمرکز فرماندهی و امکانات دشمن، پیشروی نیروها با دشواری همراه شد. در پیشروی قرارگاهی، قرارگاه نجف به سختی پیشروی کرد و عملیات در پنج ضلعی گره خورد که افزایش تعداد شهدا حاصل همین است.

8- نامه نگاری فرمانده وقت سپاه به امام، از 2 ماه قبل از عملیات فاو آغاز و تا پایان جنگ، به مدت 900 روز، به عدد 75 نامه رسید. آنچه در پایان جنگ به آقای هاشمی نوشته شد، چیزی غیر از نامه های قبلی فرمانده سپاه نبود. بنابراین عملیات کربلای چهار در میانه چنین اضطراب و اضطراری انجام شد.

نتیجه گیری:

1) کارکرد عملیات کربلای 5، جبران شکست عملیات کربلای 4 و پیوستگی قدرت عملیاتی ایران با پیروزی در عملیات فاو بود. با عملیات کربلای 5 دو نتیجه نظامی حاصل شد:

الف- صورتی از جنگ زمینی با عراق در یک منطقه استراتژیک به تکامل و به پایان رسید.

ب- عملیات نظامی گسترده در جنوب، به لحاظ تاکتیکی به بن بست رسید.

2) بن بست جنگ در جنوب، همراه با گسترش جنگ در خلیج فارس و تصویب قطعنامه 598، در مجموع ناظر بر ضرورت‌های پذیرش قطعنامه و پایان دادن به جنگ بود. تصمیم نگرفتن در زمان، موجب تغییر شرایط شد و جنگ در شمالغرب نتیجه ای نداشت و با بازپس‌گیری مناطق تصرف شده، معادله نظامی به سود عراق تغییر و ایران با پذیرش قطعنامه به جنگ پایان داد.

                               

  محمد درودیان
  نویسنده،مورخ و پژوهشگر و نظریه‌پرداز دفاع مقدس
  آدرس ایمیل : m.doroodian@yahoo.com
  آدرس سایت/وبلاگ: http://www.m-doroodian.ir


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :