موضوعات ‌مرتبط: محیط زیست حوزه کشاورزی

a/19206 :کد

چشم اندازها و فرصت های بخش کشاورزی استان گلستان

قدسیه آب شناس

  چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۴ — ۱۵:۵۶
تعداد بازدید : ۱۴۸۵   
 تحلیل ایران -چشم اندازها و فرصت های بخش کشاورزی استان گلستان

گلستان ( از استان های شمالی ایران )، نام جدید سرزمین تاریخی است که در طول تاریخ تا سده هفتم به نام ایالت گرگان و از آن پس تا سده دهم به نام استرآباد و در نوشته های دوران اولیه اسلامی به نام جرجان و

چشم اندازها و فرصت های بخش کشاورزی استان گلستان


مقدمه :


گلستان (  از استان های شمالی ایران )،  نام جدید سرزمین تاریخی است که در طول تاریخ تا سده هفتم به نام ایالت گرگان و از آن پس تا سده دهم به نام استرآباد و در نوشته های دوران اولیه اسلامی به نام جرجان و از سال 1316 گرگان نامیده شده است. بیش تر شهرهای کنونی استان از دیرینگی چندانی برخوردار نیستند و از بزرگ شدن روستاها بوجود آمده اند . روستاها در راستای جاده ها و رودها به صورت طولی شکل و در بخش های کوهستانی به صورت پله ای هستند .

سند چشم انداز20 ساله توسعه استان گلستان از نظم و امنیت پایدار با تحکیم روابط مردم و حکومت توام با مشارکت و امیدوار به آینده و به دور از تبعیض اراده اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و برخوردار از امنیت اجتماعی و فضایی، دارای روابط گسترش یافته علمی، فرهنگی و هنریدر ابعاد ملی و بین المللی است حال با نظر به چشم انداز و تعیین هدف مشخص و گویا بودن سند راه به بررسی چالش ها و فرصت های موجود و راهکارهای پیشنهادی می پردازیم .


برخی آمار مهم


رتبه 4 بحران آب و رتبه دوم خشکسالی در کشور

رتبه اول تولید بذر

رتبه اول کشت زیتون در کشور

رتبه اول در بخش دام و طیور

رتبه نهم تولید تخم مرغ

رتبه دهم تولید گوشت قرمز

رتبه چهاردهم تولید عسل

رتبه اول تولید خاویار

رتبه سوم تولید گوشت مرغ (8% تولید کل کشور)

رتبه سوم تولیدگندم در کشور

رتبه چهارم تولید آبزیان پرورشی کشور

رتبه اول تولید کلزا

رتبه نهم استان های تولید کننده دانه های روغنی

رتبه سوم تولید پنبه در کشور

به گفته رئیس کمیسیون و برنامه و بودجه استان در شهریور ماه 94 رتبه کشاورزی استان گلستان در سطح استان های کشور، رتبه سیزدهم است. استان گلستان جزء 8 استان محروم کشور است و رتبه 28اُم اقتصادی را دارا است بخش کشاورزی 32/7 درصد اشتغال، 27 درصد از صادرات غیر نفتی و 24/6 درصد از تولید نا خالص داخلی استان را به خود اختصاص می دهد و این در حالی است که میانگین مساحت اراضی زراعی استان از سه هکتار تجاوز نمی کندو این خرده مالکی یکی از معضلات مهم کشاورزی در این استان است .

وجود سه حوزه آبریز گرگان رود، اترک و قره سو و اکو سیستم های منحصر به فرد آبی خلیج گرگان ، تالاب گمیشان و سد آلاگل شرایط متعددی برای توسعه آبزی پروری فراهم کرده اند . این استان مقام چهارم تولید آبزیان پرورشی در کشور را دارد . با این که استان گلستان رتبه اول کشور را در ثبت و تشکیل تعاونی ها  دارد ، امّا متأسفانه در حوزه تجمیع اراضی و کشتار و صنعت های مردم نهاد استان موفقی نبوده است .

مهم ترین محصولات زراعی پائیزه استان  گندم ، جو و کلزا و مهم ترین محصولات زراعی تابستانه ذرت و سویا می باشند . عدم رعایت تناوب و تکّرر کشت محصولات گندم و سویا در بسیاری از اراضی کشاورزی حاصلخیز استان به بروز مشکلات مهمی نظیر شیوع آفات،بیماری ها و علف های هرز منجر شده که تبعات بسیاری برای به خطر انداختن سلامت محیط زیست و کاهش درآمد کشاورزان به همراه داشته است .


پتانسیل های استان گلستان


1- تنوع اقلیمی استان گلستان به دلیل مجاورت با استان های با آب وهوای متنوع

2- توپوگرافی مناسب به شکلی که بخش قابل توجهی از اراضی این استان در نواحی دشت و جلگه قرار دارند

3- وجود جنگل های خزری با قابلیت تبدیل آب و هوا و پتانسیل بالا در بهره برداری

4- وجود اراضی مرغوب در بخش قابل توجهی از استان با درصد ماده آلی مطلوب

5- آب و هوای معتدل و در نتیجه فصل رشد مطلوب برای اغلب محصولات زراعی

6- پتانسیل بالای احداث باغات به ویژه در اراضی شیب دار استان و مطلوبیت آب و هوایی جهت توسعه باغات

7- پتانسیل بالای نواحی خشک استان جهت توسعه گیاهان پردرآمد نظیر زیتون ، زعفران و ...

8- پتانسیل بالای استان در اهلی سازی و پرورش گیاهان دارویی

9- پتانسیل بالای اراضی با آب سطح الارض بالا جهت ورود به صنایع خاص نظیر کشت گیاهان غیر مثمر(مثل صنایع تولید نئوپان و... )

10- وجود مراتع غنی به ویژه در شرق استان و پتانسیل های موجود جهت توسعه صنعت دامپروری .


چالش های فراروی کشاورزی استان :


1- شور بودن بخش قابل توجهی از اراضی به ویژه در شمال استان به دلیل زهکشی ضعیف خاک ها

2- معضل کمبود آب در بخش قابل توجهی از اراضی استان به ویژه در مراحل حساس رشد گیاه

3- کوچک بودن اراضی و خرده مالکی و فقر مالی اغلب کشاورزان

4- عدم تناوب دهی مطلوب به گیاهان،تکّرر کشت گیاهانی نظیر گندم ، کلزا و سویا در منطقه و در نتیجه افزایش شیوع آفات با بیماری ها و توسعه علف های هرز

5- کمبود ارقام زراعی سازگار به شرایط منطقه و در نتیجه پائین بودن میانگین های عملکرد

6- بالا بودن میزان فرسایش خاک های زراعی در استان

7- مصرف قابل توجه سموم به ویژه علف کش ها و آفت کش ها

8-کمبود صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات زراعی در استان نظیر کارخانجات کنسرو سازی  و..

9- نبودن چرخه درست عرضه محصولات کشاورزی و باغی به بازار مصرف  10- بالا بودن آب سطح الارض در اراضی شمال استان

11- آبشویی قابل توجه کودهای شیمایی از اراضی کشاورزی ( به ویژه نیترات سرطان زا از کودهای اوره ) و انتقال آن به منابع آب زیر زمینی شمال استان آلودگی آب در این مناطق بسیار نگران کننده و بحرانی است و تا چندین برابر حدّ نرمال رسیده است ) این موضوع یکی از مهم ترین دلایل شیوع سرطان های داخلی در استان گلستان و به ویژه شمال استان است .

12- آتش زدن بقایای گیاهی در بسیاری از اراضی کشاورزی به ویژه جهت آماده سازی زمین برای کشت بعد از گندم و از بین بردن ماده آلی و حیات ریز موجودات زنده خاک ( به عنوان دو مولفه حیاتی زنده خالک )

13- شناسنامه دار نبودن اراضی و عدم انجام آمایش دقیق اراضی زراعی برای تعیین ترکیب های کاشت مناسب و معرفی گیاهان جدید

14- خشکسالی و به ویژه خشکسالی هیدورلوژیک در اراضی زراعی ( پائین بودن سطح آب های زیر زمینی و پائین تر رفتن هر ساله ( سفره های آب زیر زمینی ) و تشدید آن به علت حفرچاه ها و ...

نتیجه گیری

استان گلستان با برخورداری از چشم انداز ویژه طبیعت و برخورداری از موقعیت اقلیمی و موقعیت کشاورزی قابل قبول در مقایسه با سایر استان ها با ارائه راهکارهای ذیل در راستای رسیدن به چشم انداز و محقق شدن اهداف گام اساسی در توسعه استان می توان برداشت ..

1- اجرای طرح های کلان زهکشی در اراضی با آب سطح الارض بالا جهت اصلاح شوری خاک

2- حمایت از کشاورزان جهت طراحی سامانه های آبیاری با کارایی بالا ازطریق وام های کم بهره و مدت دار

3- اجرای طرح های کلان جمع آوری و مهار رواناب ها و انتقال آن ها به مخازن دائمی آب

4- توسعه طرح های بیمه مناسب و دارای ضمانت اجرایی در مناطق باریسک بالا که از طریق طرح آمایش اراضی کشاورزی شناسایی می شوند

5- توسعه کشت و صنعت های مردم نهاد از طریق ایجاد تعاونی های مردمی جهت رفع مشکل کوچک بودن اراضی و تدوین برنامه مدّون برای سود رساندن به کشاورزان و اشتغال زایی برای اعضای خانواده در این تعاونی ها

6- طراحی علمی الگوهای کاشت مناسب در استان

7- مکلف کردن دستگاه های ذیربط (دانشگاه ها ، مراکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی و سازمان جهاد کشاورزی به بهبود فعالیت های به نژادی و به زراعی و معرفی ارقام مناسب منطقه .

8- توسعه کشت گیاهان پوششی ( در این خصوص لازم است مطالعات پایه صورت پذیرد ) این گیاهان به حفظ منابع آب و خاک و از همه مهم تر خاک به عنوان مهم ترین و ارزشمند ترین سرمایه ملی کمک می کند .

9- مدیریت مطلوب اراضی شیب دار در استان گلستان که ظرفیت فوق العاده بالایی در توسعه باغداری ، کشت زیتون ، درختان غیرمثمرو ... دارد . سالانه مقدار قابل توجهی از خاک ارزشمند سطحی استان به واسطه رواناب ها در اراضی شیب دار شسته شده و از عرصه های تولید خارج می شود .

10- توسعه ارقام مقاوم به آفات و بیماری ها و توسعه روش های بیولوژیک کنترل آفات و بیماری ها( که در این استان ظرفیت بالایی دارد ) در این خصوص لازم است حمایت لازم از تولید کنندگان عوامل بیو کنترل انجام شود .

11- اعمال کنترل و نظارت بر کیفیت نهاده ها و به ویژه سموم که متاسفانه هزینه قابل توجهی را به کشاورز تحمیل می کنندولی آلودگی شدید زیست محیطی ایجاد کرده و به دلیل تقلبی بودن سودی به کشاورز نمی رساند .

12- توسعه صنایع تبدیلی برای محصولاتی که پس از برداشت درصنایع تبدیلی وارد می شوند. مثل ذرت شیرین و سیب زمینی در این زمینه لازم است با فناوری ها و تکنیک های جدید ، جانمایی لازم برای ایجاد و توسعه این صنایع انجام شود

13- ایجاد بازارهای محلی جهت عرضه محصولات کشاورزان در کوتاه ترین فاصله از مزرعه و حمایت از صنایعی که به قطع دست دلالان و ممانعت از استثمار کشاورزان توسط این دلالان منجر می شود .

14- توسعه کارخانجات تولید کمپوست جهت فرآوری کودهای دامی و صنایعات کشاورزی

15- اجرای برنامه جامع مدیریت کودهای شیمیایی و تدوین استاندارهای کنترل کیفیت محصولات زراعی

توسعه نظام های کشاورزی حفاظتی ( با حداقل شخم و برهم زدن خاک ) و سعی در بومی سازی ادوات مربوط به این نوع سیستم بر اساس دانش و فناوری بومی . این ادوات در حال حاضر در سایر کشورها تولید می شوند که هم گران قیمت هستند و هم با شرایط اقلیمی ، خاک و توپوگرافی مناطق همخوان نیستند.

                               

  قدسیه آب شناس
  مشاور
  آدرس ایمیل :
  آدرس سایت/وبلاگ:


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :