موضوعات ‌مرتبط: سیاسی تحلیلی

a/208 :کد

در حاشیه گزارش سنای آمریکا درباره سیا

رضا نصیری حامد

  پنجشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۰
تعداد بازدید : ۴۸۹   

عیب می جمله بگفتی هنرش نیز بگو

چندی پیش در نیمه نخست دسامبر، خلاصه ای از گزارش مفصل کمیته اطلاعاتی سنای ایالات متحده درباره عملکرد سیا در طی سالهای گذشته و مشخصاً استفاده این سازمان از انواع شکنجه ها و روش های غیر انسانی و موسوم به پیشرفته بازجویی منتشر شده و با واکنش های وسیعی در سطح دنیا مواجه شد. طبیعی است که بسیاری از افراد در داخل و خارج ایالات متحده از روش های به کار رفته در بازجویی های سازمان سیا به ویژه با تأکید سنا بر این نکته که هیچ کدام از اینها نتیجه و ثمره مشخصی برای کشف و اقدام علیه عملیات تروریستی و خرابکارانه نداشته است، انتقاد نمودند.

با آنکه کمابیش افکار و اذهان عمومی جهانیان نسبت به چنین اقداماتی از سوی سرویس های اطلاعاتی به ویژه سازمان سیا دارای سابقه است، ولی اذعان صریح در قالب گزارشی رسمی به مستند نمودن چنین اقداماتی کمک شایانی می کند. از نظر انسانی و اخلاقی، روش های متعدد شکنجه ای که به کاربردشان در این خلاصه گزارش منتشره تأکید ورزیده شده است، جای دفاع و توجیهی ندارد و همگان و یا اکثریت کسانی که بیرون از منطق قدرتِ صرف بدان می نگرند، در خصوص آن اجماع نظر دارند با این حال حتی کسانی که سودانگارانه و از باب دفع خطر احتمالی موضع گرفتند نیز خطر احتمالی این قبیل اقدامات و نیز انتشار آنها را بروز و تشدید نفرت از ایالات متحده برمی شمارند و این هم البته موضوع پر بیراهی نیست کما اینکه برای نمونه داعش غربی های بسیاری و از جمله برخی از نیروهای آمریکایی را در همان لباسی اعدام نموده است که آمریکا آن را به تن زندانیان گوانتانامو کرده است. این اقدام مقابله به مثل نشان دهنده بخشی از نفرت عظیمی است که کسانی مثل مسلمانان منطقه از ایالات متحده دارند و البته وقتی با تعصبات جاهلانه گروهها بنیادگرایی چون داعش همراه می شود، دیگر ابایی ندارد که جنایات نظامی ها و سیاسیون آمریکایی را علیه شهروندان بی گناهی همچون خبرنگار و حتی امدادگر و ... تلافی نماید؛ چیزی که هرگز نمی تواند ذهن و وجدان انسانهای آزاده ای را که در عین مخالفت با سیاستهای سلطه طلبانه ایالات متحده برای جان تک تک انسانها ارزش قائلند، برای مشروعیت چنین اعمالی توجیه نماید.

اما این گزارش و طرز تلقی ها و نگرش های پدید آمده درباره آن را از زاویه دیگری نیز می توان مورد توجه قرار داد که وجهی مستقل از مسائل مطرح شده فوق دارد بدین معنا که نه متعرض آن می شود و نه حقانیت تصویر ایجاد شده فوق به سبب اقدامات آمریکایی ها را مورد خدشه و سوال قرار می دهد. شاید این وجه را بتوان به مثابه درسی برای برخی از فرایندهای سیاسی خودمان نیز در نظر بگیریم. همچنین شاید عنایت بدین وجه از موضوع باشد که نشان دهد چرا چنین گزارش به ظاهر بسیار مهم و در عین حال به ضرر سیستم آمریکا نه تنها منتشر می شود بلکه چندان تأثیری نیز بر نظام سیاسی و ابعاد گوناگون آن نمی گذارد.

یک نکته مهم در این واقعه آن است که گزارش بین البته دقیق و مستندی است از قضیه ای که بسیاری از مردمان دنیا درباره سازمان های معروف دنیا مخصوصاً آمریکا می دانند. به تعبیری دیگر اغلب حتی مردمان عادی ز این موضوع آگاهند که مسئولان چنین سازمان هایی از شکنجه نیز به ویژه در دوران جدید زمامداران آمریکایی با طرح گفتمان و چارچوب کلی مبارزه با تروریسم استفاده می کنند و این شاید از نظر سیستم های اطلاعاتی به اصطلاح موارد و داده هایی سوخته به شمار آید. وجود این زمینه گسترده جهانی از آگاهی بدین مسئله سبب نمی شود که مسئولان آمریکایی روال معمول کار خویش و بررسی عملکرد نهادی همچون سازمان سیا را فروگذارند و یا مواردی را که به انحاء مختلف نشر پیدا نموده است، تکذیب نمایند. لذا سیستم به جای آنکه رویه تکذیب و تجاهل در این مورد را در پیش بگیرد، سعی در مدیریت آن می کند.

البته این شائبه وجود دارد که به هر حال رقابت بین دموکراتها با جمهوری خواهان در انتشار این گزارش موثر بوده باشد مخصوصاً که همین چندی پیش بود که جمهوری خواهان در انتخابات کنگره دست بالا را یافتند و چند روز پس از گزارش هم نیاز به تصویب بودجه دولت دموکرات بود و لذا شاید نوعی تسویه حساب حزبی هم در نشر آن موثر بوده است. اما همه اینها هم که درست و صحیح باشد، از درس های ماجرا ثبت و ضبط جزئی ترین مسائل آن هم نه فقط برای بایگانی و آرشیو بوروکراسی بلکه برای بررسی و تجزیه و تحلیل و درس گرفتن برای آینده است. از اینجاست که گزارش مذکور به جای آنکه تهدیدی برای نظام سیاسی آمریکا باشد، به نوعی فرصت هم تبدیل می گردد.

نتیجه کار این است که سیستم چندان ضرر و زیانی از شیوه در پیش گرفته شده خویش نمی یابد و کلیت ماجرا را تا حدود زیادی به نفع خویش مدیریت می نماید. بخشی از این امر نشانه نهادینه شدن قواعد بازی سیاسی در میان جریانات مختلف این کشور است؛ یکی از عمده ترین مضامینی که نیاز هر کشوری است، داشتن اتفاق نظر و اجماع در موضوعات کلان مرتبط با کشور است که تأمین کننده منافع ملی هر کشوری است. لازمه این امر مرزبندی بین منافع و خواسته های گروهی و حزبی با منویات ملی است.

نکات فوق به هیچ وجه توجیه گر اقدامات سیا و یا به معنای تطهیر و تمجید شیوه های آن نیست بلکه مراد توجه به میزان بالای نهادینه شدن تقسیم کار در بخش های گوناگون این سیستم است. به عبارتی سیستم کشوری همچون آمریکا با وجود رقابت بین ارکان مختلف آن، ولی مقتضیات هر بخش را به رسمیت شناخته و مقامات بالاتر نیز از عملکرد و اقدامات زیردستان که در خدمت منافع ملی شان بوده است، دفاع می کنند. برای مثال دیک چنی معاون رئیس جمهور پیشین به صراحت درباره این گزارش گفت که تلقی دولت وقت جمهوری خواهان این نبوده است که سیا چیزی را از ایشان مخفی می کرده است. در نظر چنی مأموران مربوطه سیا به جای اینکه مورد انتقاد واقع شوند، باید حتی تشویق هم بشوند.

البته دموکرات ها و از جمله باراک اوباما با اشاره به حوادث بعد از 11 سپتامبر بیان نموده اند که ایالات متحده اندکی از موارد مرتبط با آنچه که باید رعایت حقوق بشر خواند، و آمریکایی ها نیز خود را متعهد بدان می دانند، فراتر رفته است اما خود وی بلافاصله عنوان داشته که ایالات متحده مسئولیت این امر را نیز می پذیرد.

                               

  رضا نصیری حامد
  پژوهشگر علوم سیاسی
  آدرس ایمیل : r.nasirihamed@ut.ac.ir
  آدرس سایت/وبلاگ:
  از همین نویسنده : سرعت مطمئنه در اطلاع رسانی


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :