موضوعات ‌مرتبط: سیاسی تحلیلی

a/210 :کد

بررسی سیاست عدالت و توسعه در قبال مساله کردها

تحلیل ایران

  جمعه ۲۸ آذر ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۰
تعداد بازدید : ۹۸۶   


مساله کردها در ترکیه دارای تاریخ طولانی است که ریشه در دوره عثمانی دارد در دوره عثمانی این شورشها آغاز  و تا دوره جمهوریت در ترکیه ادامه یافت . در سال 1984پ‌ک‌ک  با استفاده از شیوه های مسلحانه ابعاد جدیدی به مساله کردهای ترکیه داد. هم در دوره عثمانی و هم در دوره جمهوریت راه حل نظامی و سرکوب عمده ترین شیوه برخورد هم با شورشهای کردی و هم با اقدامات پ‌ک‌ک به شمار می آمد .

با روی کار آمدن  حزب عدالت و توسعه در ترکیه در سال 2002 رویکرد جدیدی نسبت به حل مساله کردها ایجاد شد. حزب عدالت و توسعه رویکرد قدیمی مواجه نظامی با مساله کردها را به چالش کشید در تابستان 2009 عدالت و توسعه سیاست  حل مساله کردها را در پیش گرفت که هدف عمده این طرح یافتن  راه حلی مسالمت آمیز برای مساله کردها و خلع سلاح پ‌ک‌ک بود با این همه در آغاز این سیاست توفیقات چندانی به دست نیاورد و  دو طرف نتوانستند به خواسته های خود برسند. از یک سو عدالت و توسعه گام موثری برای حل مساله کردها در ترکیه بر نداشته بود و از سوی دیگر  شاخه های  مختلف پ‌ک‌ک که شامل اوجالان در زندان، شاخه نظامی پ‌ک‌ک در کوههای قندیل (شمال عراق) و احزاب طرفدار پ‌ک‌ک اختلافات اساسی درباره چگونگی مواجه با دولت  و طرح صلح داشتند، نتیجه اقدامات نظامی ادامه یافت.

اختلاف نظرها در هر دو طرف مانع جدی در حل مساله کردها به شمار می رفت. اول این که دولت از هرگونه  توافقی گسترده در مورد حل مساله که جایگاه دولت را تهدید نماید و یا قدرت مانور دولت را کاهش دهد اجتناب می کرد و تصمیم گیران به خوبی واقف بودند که  بدون حمایت احزاب مخالف عدالت و توسعه از این مساله حساس امکان حصول به نتیجه بسیار دشوار و سخت است و  انتقادات زیادی نیز از جانب ملی گراها بر این سیاست وارد شدو عدالت و توسعه نسبت به عواقب آن بسیار بیمناک بود لذا به روند نظامی علیه پ‌ک‌ک ادامه داد. دوم  اینکه ظهور مراکز مختلف تصمیم گیری در پ‌ک‌ک نگرانی هایی در مورد نقش تعیین کننده هر کدام از آنها ایجاد کرد و انتخاب یکی از آنها به عنوان موثرترین  گروه برای گفتگو نیز برای دولت بسیار دشوار بود.

سازماندهی مقاله عبارت است از تاریخچه مختصری از مساله کردها در ترکیه از زمان عثمانی تا زمان روی کار آمدن عدالت و توسعه در ترکیه، بعد از آن ابتکارهای عدالت و توصعه در برخورد با مساله کردها مورد بررسی قرار خواهد گرفت و درنهایت نیز دیدگاه مراکز مختلف تصمیم گیری پ‌ک‌ک نسبت به طرح صلح ارائه خواهد شد.

مساله کردهای ترکیه در طول تاریخ:

امپراتوری عثمانی اقلیت ها را نه براساس قومیت بلکه بر اساس دین مشخص می کرد بنابراین کردها نیز تا مدت طولانی به عنوان اکثریت در عثمانی زندگی می کردند. و حتی  قبایل کرد در امور داخلی خود از استقلال نسبی زیادی برخوردار بودند و در عوض مالیات و سرباز به  امپراتور عثمانی می دادند[1]. این سیستم بدون هیچ مشکلی تا قرن نوزدهم ادامه یافت اما با ظهور اندیشه ناسیونالیسم و استقلال ملی  در قرن نوزدهم مشکلاتی برای قومیت ها و گروههای قومی در عثمانی بوجود آمد. بعد از قرن نوزدهم به بعد رهبران مذهبی کردها در مقابل سلطان و قدرت مرکزی، شورش هایی را سازماندهی کردند.[2] که به شدت توسط نیروهای نظامی سرکوب شدند. علی رغم ناامنی و آشفتگی در این مناطق، ترکها در جنگ جهانی اول و جنگ های استقلال ترکیه بر علیه دول غربی، از حمایت کردها برخوردار بودند. اما بعد از تاسیس  جمهوری ترکیه بتدریج اختلافات آغاز شد و سیاست اعطای خودمختاری  به مناطق کردنشین منتفی شد و این امر نیز تا حدودی متاثر از سیاست غربی شدن ترکیه بود.

دولت ترکیه کردها و سنت های اداری و فرهنگی آنها را عقب مانده  و به عنوان مانعی برای روند غربی شدن ترکیه  قلمداد می کرد.[3]نخبگان حاکم به دنبال ایجاد دسیستم  دولت  سکولار و غربی و  مرکز گرا بودند و این امر باعث ناامیدی کردها شد و در نتیجه ناآرامی ها از دهه 1920 تا 1930 ادامه یافت و این شورشها به شدت از جانب دولت مرکزی سرکوب شد. بعد از سرکوب های شدید  دولت  این مساله تا دهه 1960 مسکوت ماند.

بعد از کودتای 1960مساله کردها وارد مرحله جدیدی شد. تحت تاثیر فضای لیبرال قانون اساسی 1961، مساله کردها از سطح رهبران قیبله ای و گروههای مذهبی محلی فراتر رفت و از جنبش های چپگرا بسیار متاثر شد. از دهه 1960 به بعد گروههای چپ‌گرا نقش اساسی را  در شکل گیری هویت ملی کردها و افزایش آگاهی آنها از مساله کردها داشتند.

پ‌ک‌ک نیز در چنین فضای چپ گرایی و در سال 1978 توسط عبدالله اوجالان به عنوان یک فرد با گرایشات مارکسیست/ لنینیست تاسیس شد. در سالهای اولیه پ‌ک‌ک هدف اصلی آن تاسیس کردستان مستقل بود اما از اواسط دهه  1990 پ‌ک‌ک قائل به راه حل دموکراتیک در داخل ترکیه نیز بود.پ‌ک‌ک مبارزه مسلحانه برعلیه ترکیه را از 1984 آغاز کرد و بعد از آن عملیاتهای تروریستی فراوانی را هم در جنوب شرقی و هم در سایر مناطق ترکیه آغاز کرد. در ابتدا پ‌ک‌ک متشکل از 200 الی 300 نفر نیروی  مسلح بود اما به مرور زمان پ‌ک‌ک حرفه ای تر و گسترده تر شد و حتی توانست بوسیله هزاران نیروی نظامی خود کنتزل بخش هایی از استانهای جنوب شرقی ترکیه را بدست آورد.

ترکیه ابتدا با شیوه های نظامی به مقابله با پ‌ک‌ک پرداخت و نیروهای مسلح ترکیه عملیاتهای چندی را بر علیه پ‌ک‌ک در جنوب شرقی ترکیه و درامتداد مرز عراق انجام دادند. در کنار پاسخ نطامی تورگوت اوزال تلاش نمود تا راه حل سیاسی برای این موضوع طراحی کند او ابتدا به عنوان نخست وزیر(1989-1983) و سپس به عنوان رئیس جمهور (1993-1989) تلاش فراوانی نمود تا ممنوعیت استفاده از زبان کردی را لغو کند و همچنین محدودیتهای موجود بر آزادی بیان و فکر را مرتفع سازد او حتی گفتگوهای محرمانه  ای با رهبران کردها در عراق و  گفتگوی غیر مستقیمی با عبدالله اوجالان داشت. اما مرگ ناگهانی وی در 1993 این تلاشها را نافرجام گذاشت و ترکیه دوباره به وضعیت سابق خشونت و جنگ  برگشت. سیاست های بعد از اوزال همگی قائل به سرکوب نظامی با مساله بود که باعث کشتار بیش از هزاران نفر شد.[4]  و البته بعد از 1994 نیز بتدریج پ‌ک‌ک ضعیف شد.

در اواخر دهه 1990ترکیه به عنوان آخرین مرحله مبارزه با پ‌ک‌ک به اقدام به تهدید برعلیه سوریه پرداخت. عبدالله اوجالان از دهه 1980 در دمشق سکونت داشت و ترکیه در 1998 سوریه را تهدید کرد که اگر اوجالان را از سوریه اخراج نکند به اقدام نظامی برعلیه سوریه دست خواهد زد که این تحولات در نهایت منجر به بازداشت اوجالان درفوریه  1999شد. بازداشت اوجالان وآتش بس یکجانبه از جانب پ‌ک‌کدریچه امیدی برای حل مساله کردها در ترکیه گشود و این فضا با اعلامیه اتحادیه اروپا مبنی بر کاندیداتوری رسمی ترکیه برای عضویت در اتحادیه اروپا در اجلاس هیلسینکی در سال 1999 تقویت شد.

بعد از اجلاس هیلسنکی، ترکیه نیازمند تحقق "معیارهای کپنهاک" برای آغاز مذاکرات  پذیرش ترکیه بود لذا اصلاحاتی در زمینه های مختلف و از جمله  در برخورد با مساله کردها مورد تاکید قرار گرفت. بعد از بازداشت اوجالان دولت ائتلافی که شامل حزب چپ دموکراتیک، و احزاب راستگرای حرکت ملی و مام وطن بود به دنبال حل مساله کردها  بر اساس معیارهای کپنهاگ اتحادیه اروپا بودند و تغییراتی در حل مساله کردها بوجود آمد. این تغییرات شامل؛ پایان وضعیت اضطراری در مناطق جنوب شرقی، اجازه پخش برنامه های کردی در رادیو وتلویزیون، آموزش زبان کردی و حذف مجازات اعدام از قانون جزایی ترکیه، بود .[5]در این دوره دولت درصدد بازگرداندن خانواده های کرد که در اثر جنگ آواره شده بودند به محل زندگی شان بود. هر چند این سیاست ها با فراز و فرودهایی همراه بود اما چون بحث الحاق به اتحادیه مطرح بود و اراده سیاسی جدی برای الحاق وجود داشت لذا علی رغم دیدگاههای مختلف درباره مساله کردها مجبور به پذیرش این سیاست ها از جانب احزاب مختلف بودند با این همه  این اقدامات به کندی و محدودیت پیش می رفت.

عدالت و توسعه و مساله کردها

اصلاح سیاست ها در قبال مسئله کردها با پیروزی عدالت و توسعه در انتخابات 2002 و با تاکید این حزب بر حقوق فرهنگی کردها و انعطاف پ‌ک‌ک در مورد مساله کردها سرعت گرفت . عدالت و توسعه در 2001 توسط اعضای سابق احزاب  رفاه و فضیلت که به جرم فعالیت های ضد سکولاری بسته شده بود، ایجاد شد. در روزهای اول عدالت و توسعه بر عدم نمایندگی اسلام سیاسی توسط این حزب تاکید می کرد و خود را یک حزب محافظه کار دموکرات معرفی می نمود و بر شیوه قدیمی اداره دولت  در ترکیه انتقاد می کرد و بر تنوع فرهنگی به جای یکسان سازی فرهنگی تاکید می کرد.[6]برای تحقق این هدف عدالت و توسعه به دنبال تغییر ساختار دولت در چارچوب کثرت گرایی فرهنگی، حقوق بشر و دموکراسی برآمد.[7]  دستور کارایجاد دموکراسی در حزب نه تنها برای تعهد عدالت و توسعه به سکولاریسم از نظر ملی گراها بلکه برای ماندن در روند الحاق به اتحادیه اروپا  نیز بسیار مهم بود.

با تاکید به دو مولفه حقوق بشر و دموکراسی ،حزب عدالت و توسعه دیدگاه خود در مورد مساله کردها را شکل داد. حمایت از تکثرگرایی فرهنگی توسط عدالت و توسعه باعث شد تا خواسته های فرهنگی کردها در این چارچوب دیده شود و درکنار آن عدالت و توسعه بر اسلام به عنوان عامل اتحاد بخش میان ترک و کرد تاکید نماید. براین اساس دفاع از خواسته های فرهنگی نه تنها تهدیدی برای امنیت ملی محسوب نشد بلکه تنوع فرهنگی و قومی را عاملی برای غنا و تقویت جامعه قلمداد شد.[8] براساس این دیدگاه عدالت و توسعه 5 طرح قانونی برای هماهنگی با اتحادیه اروپا در سالهای 2004-2003 در مجلس ترکیه تصویب کرد. این قوانین حاوی طرحهای  مهمی برای مساله کردها بود و هدف آن حذف هرگونه شکنجه، گسترش آزادی بیان، امکان پخش برنامه های رادیویی و تلویزیونی  به زبان محلی و همچنین امکان انتخاب اسامی کردی برای کودکان بود.

همچنین عدالت و توسعه  آمادگی خود را برای تصویب قانون عفو عمومی اعلام کرد که هدف آن بازگرداندن شورشیان پ‌ک‌ک به جامعه و اجرایی کردن سیاست بازگرداندن خانواده ها به روستاها و اقامت آنان در مسکن اولیه خودشان بود و همچنین براساس حکم دادگاه حقوق بشر اروپا دولت لیلا زانا (یکی از فعالین سیاسی کرد)  را در 2004 از زندان آزاد کرد. با این  همه سال 2004 سال شدت گرفتن درگیری میان دولت و پ‌ک‌ک نیز بود. پ‌ک‌ک بر آن شد تا آتش بس یک طرفه را در 1 ژوئن2004 پایان دهد. آغاز درگیری ها باعث شد تا فضای سیاسی و افکار عمومی ترکیه خواهان پاسخ قاطع نظامی از جانب دولت باشند.

با آغاز انتخابات 2007 عدالت و توسعه، این حزب 47 درصد آراء را به دست آورد[9]  و حتی دربخش های کردنشین نیز بیش از 50 درصد آراء را بدست آورد و این نتیجه نشان می داد که علی رغم موضع گیری قاطع عدالت و توسعه، کردها  امیدوار به حل مساله هستند و ازاقدامات انجام گرفته شده توسط عدالت و توسعه رضایت دارند چرا که شرایط اجتماعی و اقتصادی آنها  در مقایسه با  گذشته  بهتر شده بود.[10]

بلافاصله بعد از انتخابات، حملات گسترده پ‌ک‌ک باعث شد تا نهایت عدالت و توسعه قانونی را در 2007 تصویب کند که به موجب  آن نیروهای مسلح ترکیه  قادر به انجام عملیات در شمال عراق به منظور جلوگیری از اقدامات تروریستی  بودند عملیاتهای نظامی برعلیه پ‌ک‌ک و تمرکز دولت بر حل مساله حجاب در ترکیه باعث شد تا توجه به راه حل سیاسی به  مساله کردها در این زمان در اولویت قرار نگیرد[11] با این همه  عدالت و توسعه سیاست های اصلاحی خود را در دور دوم حکومت خود از یاد نبرد  درفوریه  2008 اردوغان برتوجه رادیو وتلویزیون ترکیه به زبان کردی و ایجاد شبکه های کردی در رادیو و تبلویزیون ملی ترکیه تاکید کرد. متعاقب آن  در فوریه 2009 ممنوعیت استفاده از حروف  "خ" و"ق" نیز برداشته شد و احمد تورک رهبر حزب جامعه دموکراتیک  در جلسه حربی خود در مجلس ترکیه به زبان کردی سخنرانی کرد.[12] 

عدالت و توسعه با هدف حل مساله کردها در جولای  2009 مذاکرات صلح را آغاز کرد. هرچند جزئیات مذاکرات هرگز مشخص نشد اما دو طرف توافقاتی با همدرباره استفاده از نام کردی برخی شهرها در جنوب شرقی ترکیه، درس انتخابی زبان کردی در مدارس، اعطای عفو به شبه  نظامیان پ ک پ و بازنگری در قانون اساسی در مورد تعریف شهروند ترکیه داشته اند.[13] ماهیت دشوار و پیچیده حل مساله کردها  با وقوع حادثه ای در اکتبر 2009 بیشتر آشکار شد. 34 تن ازشبه نظامیان پ‌ک‌ک به همراه خانواده خودشان که در  کمپ مخمور در شمال عراق  سکونت داشتند از کوههای قندیل و از طریق  مرز خابور وارد ترکیه شدند. دولت این حادثه را آغاز خلع سلاح پ‌ک‌ک تلقی کرد و پیش بینی کرد که سایر شبه نظامیان کرد نیز در ماههای آینده خلع سلاح شوند  اما این افراد اعلام کردند که از کارهای خود پشیمان نیستند و به آرمانهای پ‌ک‌ک و اوجالان کاملا وفادار هستند و این بازگشت را به دلیل برآورده شدن خواسته های پ‌ک‌ک اعلام کردند و این امر باعث واکنش شدید ناسیونالیستها  و انتقاد شدید از دولت شد و عدالت و توسعه در موضع انفعال قرار گرفت و اعتبار خود را از دست داد لذا واکنش ها نظامی و توسل به سیاست سرکوب دوباره آغاز شد.

در سپتامبر 2011 نوار صوتی که حاوی مذاکرات نمایندگان  سازمان امنیت ترکیه با  تعدادی از رهبران پ‌ک‌ک بود، پخش شد و مشخص شد که علی رغم مشکلات موجود دولت همچنان درصدد حل مساله است. در حالی که دولت حمله های هوایی بر علیه مواضع پ‌ک‌ک را انجام می داد هم زمان مذاکرات مخفی با این گروه را نیز ادامه می داد. 

تا انتخابات مجلس 2011 پیشرفتی در حل مساله کردها حاصل نشد و البته اوجالان و پ‌ک‌ک در آگوست 2010 آتش بس یک جانبه ای را اعلام کرد و این آتش بس تا 2011 ادامه یافت. در انتخابات 2011 به منظور جلب آرای ناسیونالیستها توسط عدالت و توسعه، این حزب مواضع تندی بر علیه پ‌ک‌ک و مساله کردها اتخاذ کرد البته هم زمان وعده تغییرات قانونی به نفع قومیت های مختلف و در نظر گرفتن حقوق آنها را نیز داد. با پیروزی خیره کننده عدالت و توسعه در انتخابات به نظر می رسید که مسیر صلح هموارتر شود اما حملات پی در پی پ‌ک‌ک باعث ناامیدی شد. در نوامبر 2011 روزنامه‌های ترکیه خبری مبنی بر کمک مسعود بارزانی در حل مساله کردهای ترکیه منتشر شد.15[14] در ماههای بعد دولت ترکیه سیاست جدیدی در قبال پ‌ک‌ک اتخاذ کرد و با حزب صلح و دموکراسی به عنوان شاخه سیاسی پ‌ک‌ک مذاکرات خود را آغاز کرد. و بعد از مذاکرات فراوان دو طرف در زمینه توقف درگیری های مسلحانه و خروج نیروهای مسلح پ‌ک‌ک از ترکیه به توافق رسیدند و تا کنون نیز این توافق ادامه داشته است.

دیدگاه پ‌ک‌ک نسبت به مساله کردها و روند صلح:

همان طور که قبلا ذکر شد در داخل پ‌ک‌ک نیز اختلافات زیادی در مورد صلح با دولت ترکیه وجود دارد. این جنبش بازیگران محتلفی دارد  که شامل رهبر زندانی؛ عبدالله اوجالان، حزب کردی صلح و دوستی که در واقع شاخه سیاسی پ‌ک‌ک محسوب می شود، شاخه قندیل پ‌ک‌ک به رهبری مراد کارایلان، جمعیت حامی در اروپا، کنگره اجتماع دموکراتیک؛ که متشکل از چند سازمان غیر دولتی کردی است(DTK)، شاهین هایکردستان آزاد(TAK) گروه تروریستی که اغلب در شهرهای بزرگ عملیاتهای تروریستی را انجام می دهند و اتحادیه جوامع کرد (KCK) که در زیر حمایت پ‌ک‌ک به دنبال ایجاد سازمان اداری در ترکیه است.

دولت ترکیه از سال 1999و بعد از دستگیری عبدالله واجالان، همواره با وی در ارتباط بوده است این ارتباطات ابتدا توسط نیروهای مسلح ترکیه بود و بعد از 2005 سازمان امنیت ترکیه با هدف خلع سلاح پ‌ک‌ک به مذاکره با اوجالان پرداخت.[15] و در برخی مواقع نیز دولت ترکیه به طور سری با وی مذاکره می کرد اما بعد از جولای 2009  که روند صلح جدی تر  شد مذاکرات از حالت محرمانه خارج شد و دولت دیدار با وی را تایید می کرد.

عبدالله اوجالان که در حال حاضر در زندان امرالی (جزیره ای در دریای اژه) تحت بازداشت است از دهه1980تا کنون فرد تاثیر گذار و مطرح تحولات کردی است در حال حاضر دارای قدرت نمادین فراوانی در میان کردهای ترکیه است هم نمایندگان دولت و هم نیروهای پ‌ک‌ک به خوبی می دانند که  او تنهاترین فرد  است که قادر به صدور فرمان خلع سلاح پ‌ک‌ک است.[16]در برهه های مختلف اوجالان موضع گیری های مختلفی درباره طرح صلح دولت ترکیه داشته است.

از یک سو وی از مذاکرات صلح حمایت می کرد و از سوی دیگر بر حفظ نیروهای دفاعی کرد و پرچم خود تاکید داشته است.[17] در هر حال از اوایل دهه 1990 اوجالان همواره جزیی از برنامه های صلح کردها بوده است و نمی توان نقش محوری وی را انکار کرد.

علی رغم نقش کلیدی اوجالان، جنبش کردی مراکز دیگر قدرت و تصمیم گیری نیز دارد که در برخی موارد اتحاد در تصمیم گیری برای  کردها را دشوار کرده است. و این امر کار عدالت و توسعه را در حل مساله کردها بسیار سخت و دشوار نموده است.

از یک سو اوجالان علی رغم این که در زندان است هنوز نقش موثری در تحولات ایفاء می کند و از سوی دیگر برخی گروههای پ‌ک‌ک علی رغم ادامه گفتگوهای صلح میان دولت و اوجالان عملیاتهای نظامی را انجام می دادند و در برخی مواقع اوجالان برای کنترل این گروهها مجبور به تایید خشونتهای آنان بود. بنابراین در برخی موضع گیری های اوجالان بیشتر از اینکه بازتاب تفکرات پ‌ک‌ک باشد منعکس کننده حالت نیروهای آن است.[18]

بازیگر کلیدی دیگر روند صلح کردها حزب صلح و دوستی(BDP) است. هر چند صلح و دوستی حزب سیاسی و قانونی ترکیه است اما مستقل از پ‌ک‌ک نیست و تا حدود زیادی تحت کنترل اوجالان است. از سال 1990 چندین حزب کردی در ترکیه تاسیس شده اند که همگی آنها را دادگاه قانون اساسی به جرم حمایت از جدایی طلبی تعطیل کرده است. در  هر دو انتخابات مجلس 2007و 2011، مجموعا 56 کرسی نمایندگی مجلس ترکیه را به دست آوردند و حتی در انتخابات محلی 2009 و 2014 نیز پیروزی چشم گیری داشته است.  این حزب در واقع جانشین حزب اجتماع دموکراتیک است(DTP) که در 2009 از فعالیت منع شد. با آغاز مذاکرات صلح این حزب نیز طرفدار جدی صلح بود اما به دو دلیل عمده نقش چندانی در این مذاکرات نداشت و در بهتربن حالت حامل نامه های اوجالان به مردم و یا نامه های اوجالان به قندیل بوده است.

اول اینکه از همان اول این حزب، رهبری و مسولیت گفتگوها را شخص اوجالان اعلام کرده و دوم اینکه عدالت و توسعه به دلیل رقابت سیاسی با این حزب در مناطق کردنشین به دنبال کم رنگ کردن نقش این حزب بوده و با آغاز مذاکرات صلح عدالت و توسعه به دنبال منزوی کردن بیشتر حزب صلح و دوستی بوده اند.[19]

بنابراین این حزب با شرایط دشواری روبرو بود از یک تحت فشار عدالت و توسعه قرار داشت و از سوی دیگر پ‌ک‌ک نیز حزب را از هرگونه اقدام مستقل منع می کرد..[20]

از زمان آغاز روند صلح واکنش های ناهماهنگی از جانب پ‌ک‌ک به این روند وجود داشته است. همانطور که در جریان حادثه خابور در اکتبر 2009 اتفاق افتاد. اوجالان نیز در جریان بازگشت 34 نفر به همراه خانواده شان به ترکیه بود و آن را برای نشان دادن حس نیت دو طرف مفید می دانست.

هر چند دولت نیز به منظور جلوگیری از هرگونه مشکل با رهبران حزب اجتماع دموکراتیک (DTP) هماهنگ شده بود اما به دلیل اینکه افرادی که وارد ترکیه شده بودند در مورد ماهیت و چرایی ورود خود اطلاع کافی نداشته اند و از سوی دیگر تعدادی از افراطیون پ‌ک‌ک که درصدد القای پیروزی کردها و پذیرش خواسته های آنها توسط دولت ترکیه داشتند باعث شد تا کنترل اتفاقات از دست هر دو طرف خارج شود و در نهایت با دخالت دولت مساله پایان یافت. 42[21]حادثه دیگر مربوط به موضعگیری شهردار دیاربکر عثمان بایدمیر است که در نوامبر 2010 اعلام کرد که "دوره عملیاتهای نظامی پایان یافته است" اوجالان واکنش شدیدی به این اظهار نظر داد و گفت که " بدون حمایت شورشیان کرد نمی تواند بیش از 2 ماه در این مقام باقی بماند."[22]

یکی دیگر از جنبه های اختلاف در درون پ‌ک‌ک بحثها درباره شرکت در انتخابات  2011بود.  علی رغم تاکید اوجالان و دوران‌کالکان به شرکت در انتخابات سایر رهبران قدیمی و نظامی پ‌ک‌ک معتقد به انقلاب بودند.[23]حتی بعد از پیروزی چشمگیر حزب صلخ و دوستی در انتخابات این تفکر در میان برخی گروههای پ‌ک‌ک وجود داشت بع عنوان مثال بعد از دعوت اوجالان به آتش بس بعد از انتخابات، مراد کارایلان آن را اجرا نکرد و اظهار داشت که باید در اتحادیه جوامع کرد (KCK) شرایط و تقاضای اوجالان بررسی شود.[24]

مشکلات بعد از انتخابات نیز ادامه یافت. شورای عالی انتخابات اعلام کرد که 6 نماینده عضو حزب صلح و دوستی به دلیل زندانی بودن نمی توانند وارد مجلس شوند.[25]به منظور اعتراض به این وضعیت نمایندگان این حزب درصدد تحریم مجلس و عدم شرکت در مجلس بودند. علی رغم توصیه اوجالان به شرکت نمایندگان این حزب در مجلس و حل این مساله به مرور زمان، نمایندگان تا اول اکتبر از شرکت در مجلس خودداری کردند.

اختلاف میان امرالی و قندیل در حوادث کاستامونو در مه 2011 که در آن کاروان همراه اردوغان مورد حمله قرار گرفت و یا در مورد سیلوان که منجر به قتل 30 نظامی ترک شد، کاملا آشکار شد و حتی خود نخست وزیر ترکیه نیز اظهار داشت که شخص اوجالان کنترل چندانی بر کل پ‌ک‌ک ندارد.[26]

نتیجه گیری:

مساله کردها یکی از اصلی ترین مشکلات ترکیه از زمان تاسیس آن تا به امروز بوده است. حکومتهای حاکم بر ترکیه همواره بر استفاده از ابزارهای نظامی تاکید داشته اند البته برخی رهبران نیز به دنبال حل این مساله از طریق مسالمت آمیز بودند.

تا قبل از روی کار آمدن عدالت و توسعه به قدرت، هیچ تلاش سیستماتیک و جدی برای حل این مشکل انجام نشده بود. با اعلام روند صلح با کردها از جولای 2009 توسط حزب عدالت و توسعه هم جامعه و هم دولت ترکیه به نتایج این روند بسیار امیدوار شدند. هر چند این روند با مشکلات بسیار جدی و دشواری مواجه است.

اول اینکه عدالت و توسعه به دنبال حل مساله کردها بدون در نظر گرفتن دیدگاههای احزاب مخالف (جمهوری خواه خلق و حرکت ملی) است و به دنبال اخذ حمایت این احزاب برای حل مساله کردها نیست فقدان اجماع سیاسی برای حل این موضوع و بی اطلاع گذاشتن احزاب مخالف می تواند فضای سیاسی ترکیه را دو قطبی و ملتهب نماید.

از سوی دیگر،احزاب جمهوری خواه خلق و حرکت ملی با برانگیختن احساسات ملی گرایی در شهروندان ترکو القای جدایی کردها از ترکیه روند صلح را با موانعی روبرو نمایند.

نکته آخر و کاربردی از این موضوع که می تواند تجربه مفیدی برای ایران نیز باشد توجه به شیوه برخورد با اقلیت های قومی در کشور است. علی رغم اینکه ایران از نظر قومی تنوع فراوانی دارد اما هیچ زمانی شاهد درگیری های به وسعت ترکیه در ایران نبوده ایم اما به  منظور همدلی و تقویت هویت ملی به نظر نگارنده توجه به موارد ذیل بسیار مهم و اساسی است :

- اول تدوین  و تصویب قوانین که در بردارنده حقوق فرهنگی و اجتماعی تمام اقوام و شهروندان ایرانی است.

- دوم توجه به وضعیت اقتصادی مناطق مختلف و تاکید بر رفاه تمامی شهروندان ایران.

- و سوم سعه صدر و صبوری دستگاه حاکمه و دولت در برخورد با مساله قومیتها.

نتیجه مستقیم و بلند مدت آن تقویت جایگاه منطقه ای ایران، استحکام هویت ملی و امنیت داخلی خواهد بود.

منابع:



[1]Barkey and Fuller, Turkey’s Kurdish Question,, p 7..

[2]Ibid

[3]Heper, The State and Kurds in Turkey, p.122

[4]تنهاترین استثناء در این دوره اربکان و دوره نخست وزیری وی بود که تلاش نمود تا با برقراری گفتگوهای محرمانه با اوجالان این مساله را حل نماید.

[5]این امر باعث شد تا حکم اعدام اوجالان به حبس ابد تغییر یابد. بنگرید:

Kalaycıog˘lu, “The Turkish-EU Odyssey and Political Regime Change in Turkey,”p. 272.

[6]Tepe, “Turkey’s AKP: A Model ‘Muslim-Democratic’ Party?,” p.  70.

[7]Gunes-Ayata, “From Euro-scepticism to Turkey-scepticism.p 217.

[8]Efegil, “Analysis of the AKP Government’s Policy toward the Kurdish Issue,”  p.31.         

[9]ihsandağı “The Justice and Development Party,” p. 97.

[10]عمده ترین دلیل پیروزی عدالت و توسعه در این دوره از انتخابات ترس از کودتا و مسلط شدن دوباره ارتش بر ترکیه بود

[11]Bahcheli and Noel, “The Justice and Development Party and the Kurdish Question,”  p. 112

 

 

[12]. KarakayaPolat, “The Kurdish Issue: Can the AK Party Escape Securitization?,” p 81.

[13]. Efegil,“Turkey’s New Approaches toward the PKK, Iraqi Kurds and the Kurdish Question,” p.  56.

[14]Kemal Kirişci, “The Kurdish Issue in Turkey,” p.  344

[15]. AslıAydıntaşbaş “KandilGörüşmelerininPerdeArkası” (23 Mayıs 2011)

 

[16]Çandar, Dağdanİniş¸—PKK NasılSilahBırakır?Ku¨rtSorunu’nunS¸iddettenArındırılması,p. 28.

[17]ismetberkanesityurttaşlık ̆a dayalıdemokratikcumhuriyet, Radikal, June 24, 2010

[18]Çandar, “Dağdanİniş¸-PKK NasılSilahBırakır?” p. 25. P.35.

[19]Birand,PKK, AKP'denkorktu, taktikdeğiştirdi.CumaÇicek, “Elimination or Integration of Pro-Kurdish Politics,p.21.

[20]. Birand, “YaMeydanOkuyorveyaAçılımıİstemiyor”.

[21]Akin Unver ,Turkey’s ‘Kurdish initiative’: What went wrong? (Or did it?) p. 5.

[22]Haberturk, “Pro-Kurdish Party Leader Confronted PKK Leader”.

[23]Çandar, “Dağdanİniş¸-PKK NasılSilahBırakır?”, p.31

[24]Ibid., 32; AŞKIN, Öcalan 'ateşkesedevam' dedi, Kandil'inkararıhaftaya.

[25]Aydın- Düzgit, No Crisis, No Change. p.342

[26]Demir, “BazıSeylerÖcalan'ıAşmış¸”.

نوشته : ناصر پور ابراهیم 

عضو هئیت علمی دانشنامه جهان اسلام و دانشجوی دکتری روابط بین الملل دانشگاه خاورمیانه ترکیه

                               

  تحلیل ایران
  تحریریه تحلیل ایران
  آدرس ایمیل : info@tahlileiran.ir
  آدرس سایت/وبلاگ:
  از همین نویسنده :


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :