موضوعات ‌مرتبط: سیاسی تحلیلی

a/309 :کد

آمریکا و ناتو دشمنان اصلی روسیه در دکترین ۲۰۱۴

طاهره دلیران چاپشلو

  شنبه ۱۳ دی ۱۳۹۳ — ۱۲:۲۹
تعداد بازدید : ۱۱۵۲   

با پایان جنگ سرد و تجزیه اتحاد جماهیر شوروی ، روسیه به عنوان تنها وارث ، با مشکلات بسیاری روبرو شد . روسیه برای مقابله با این مشکلات مجبور به اتخاذ استراتژی‌های متفاوتی شد که از آن می‌توان به اعلام دکترین‌های نظامی یاد کرد که در طی سال‌های متمادی ، آن را با توجه به موقعیت‌های پیش آمده در عرصه بین‌المللی و داخلی اصلاح نمود . چیزی که در طی این چند روز باعث واکنش‌های متفاوت از سوی کشورهای مختلف شده است ، اعلام دکترین جدید نظامی روسیه است .

تدوین دکترین‌ها در زمینه‌های مختلف اقتصادی و نظامی بخشی از سیاست‌های کلان کشورها است . روسیه هم دکترین نظامی خود را در قالب ده ساله ، هفت ساله و گاه یک ساله تدوین و اعلام می‌کند . کشورها سعی می‌کنند که از طریق این دکترین ، نام کشورهای رقیب یا حتی دشمنان خود را اعلام کنند . از سال 1990 که روس‌ها دچار مشکلات داخلی شده‌اند عملاّ روسیه کم‌تر دکترین نظامی ارائه کرده که در آن کشورهای دیگر را به عنوان دشمن یاد کند (فلاحت پیشه ، دکترین نظامی جدید روسیه پاسخی به تقابل غرب با مسکو است روسیه به دنبال چندجانبه‌گرایی در نظام جهانی :1393) .

اولین بار بعد از تجزیه اتحاد جماهیر شوروی در سال 1992 نخبگان دولتی و نظامیان همراه با مقامات روسیه اقدام به انتشار اولین دکترین نظامی کردند . در آن سند معنای دشمن دائمی از نگاه روسیه خارج و معنای امنیت سرزمینی در اولویت قرار گرفت و ارزش حمایت از کشورهای همکار و همسو کمرنگ شده بود . (بی‌نام ، ناتو و آمریکا ، بزرگترین خطر در دکترین جدید نظامی روسیه : 1393) در واقع این استراتژی نگاه به غرب بود که موفق شد و رفته‌رفته با نفوذ نظامیان بعد از سال 1993 این نگاه تعدیل شد و به استراتژی "نگاه به شرق" به ویژه در مسایل نظامی-امنیتی میل پیدا کرد . به عبارت دیگر ، روسیه در تلاش بود آنچه را که دارد ، از دست ندهد و در حاشیه قدرت جهانی قرار نگیرد (علی‌رضا سعیدآبادی ، استراتژی روس‌ها ؛ از فروپاشی شوروی تا بازسازی امپراطوری وآثار آن بر ایران : 1389) .

به طور مشخص در سال 1994 روسیه عضویت در طرح مشارکت برای صلح ناتو را پذیرفت . طرح مشارکت برای صلح ناتو طرحی است که در آن کشورهای دیگر حتی کشورهایی که رقیب ناتو بودند ، همکاری‌های نظامی ، امنیتی ، مانورهای آزمایشی و امنیتی و لجستیکی را می‌پذیرند . این همکاری در سال 1994 به معنای پایان چالش بین روسیه و ناتو بود . بعد از آن روس‌ها حتی در مانور مشترک با ناتو شرکت کردند و رابطه اطلاعاتی بین روسیه و ناتو شکل گرفت . این روابط ادامه پیدا کرد تا این که ناتو وارد مناطقی می‌شود که حریم و حوزه‌ی راهبردی نظامی و حریم مرزی روسیه به حساب می‌آید و برای اولین بار روس‌ها از آمریکا و ناتو به طور جدی به عنوان دشمن یاد می‌کنند و برای این موضوع دکترین نظامی تدوین می‌کنند (فلاحت پیشه ، دکترین نظامی جدید روسیه پاسخی به تقابل غرب با مسکو است روسیه به دنبال چندجانبه‌گرایی در نظام جهانی : 1393) .

در دکترین سال 2000 برای اولین بار ادبیات "خطر" در دکترین 1992 را گسترش دادند و برای روسیه "تهدیدات" آب وهوایی و "نگرانی" از درگیری‌های ژئوپلتیکی را یادآور شدند . ادبیات مخالفت با نظام تک قطبی در جهان از اهمیت بیشتر برخوردار گردید (بی‌نام ، ناتو و آمریکا ، بزرگترین خطر در دکترین جدید نظامی روسیه : 1393) .

در این دکترین تقویت روند همگرایی در CIS ، گسترش روابط دوجانبه و همه جانبه با کشورهای عضو و برنامه توسعه آن تا سال 2005 مورد تأکید قرار گرفت (Ministry of Foreign Affairs of Russian Federation 2000)  .

در تاريخ 5 فوريه 2010 ، دميتري مدودوف رئيس جمهوري روسيه ، دكترين جديد نظامي اين كشور و قوانين مربوط به تلاش‌هاي دولت روسيه در زمينه حفظ بازدارندگي هسته‌اي تا سال 2020 را مورد تأييد قرار داد . دکترين نظامي روسيه با توجه به تهديدات نظامي در جهان و احتمال بروز مناقشات نظامي با تکيه بر قدرت هسته‌اي روسيه و امکان استفاده از آن براي مقابله با متجاوزان تکميل شده است . (علی‌رضا سعیدآبادی ، استراتژی روس‌ها ؛ از فروپاشی شوروی تا بازسازی امپراطوری وآثار آن بر ایران : 1389) .

اظهارات مدودوف کاملاً مشهود است که می‌گوید : ” هیچ کشوری از حضور بلوک نظامی(ناتو) که خودش عضو آن نیست در اطراف مرزهایش خرسند نمی‌شود بنابراین ، اولویت سیاست خارجی روسیه این است که بلوک‌های طرفدار غرب را از مرزهایش دور نگه دارد و در عین حال نفوذ و منافع خویش را در این منطقه گسترش دهد. (سعید شکوهی ، سیاست خارجی روسیه نسبت به کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز : 1389) .

در دکترین 2010 «تروریسم و افراط‌گرایی» بزرگترین خطر و تهدید برای ثبات و امنیت روسیه تعریف شده بود و «خطر خارجی» در آن نقش چندانی نداشت (بی‌نام ، اعلام دکترین جدید روسیه علیه ناتو: ناتو دشمن اصلی روسیه است : 1393) .

در دکترین 2010 تأکید بر همگرایی در امنیت بین‌المللی کاهش یافت . دکترین 2010 روسیه به صورت کاملاّ ویژه‌ای به گسترش نفوذ سیستمی غرب و خطرات موضوعی همچون سلاح‌های کشتار جمعی ، تروریسم جهانی و نقض قوانین بین‌المللی از خود واکنش نشان داد و در طی این مدت پاسخ روسیه در جنگ اوستیا در گرجستان اتفاق افتاد . در اصل دکترین 2010 یک نقطه عطف بعد از تجزیه اتحاد جماهیر شوروی به حساب می‌آمد (سعید شکوهی ، استراتژی روس‌ها ؛ از فروپاشی شوروی تا بازسازی امپراطوری وآثار آن بر ایران : 1389).

.با توجه به این که در یک سال گذشته روسیه با مسئله اوکراین مواجه بوده و مهم‌ترین نگرانی مسکو در اوکراین ، عضویت احتمالی اوکراین در ناتو بوده است . در پی اعلام لغو موضع بی‌طرفی پارلمان اوکراین که با اکثریت مطلق نمایندگان پذیرفته شد و اعلام آمادگی آن برای پیوستن به ناتو و با توجه به این که موضوع گسترش به شرق و نزدیکی به مرزهای روسیه مهم‌ترین مسئله‌ای است که طی یک سال و نیم اخیر از سوی سران ناتو و کشورهای غربی و با توجه به تحریم‌های صورت گرفته علیه کرملین ، روسیه دکترین جدید نظامی خود را در 29 صفحه اعلام نمود . در این دکترین جدید ، ناتو و ایالات متحده آمریکا به عنوان دشمن شماره یک روسیه معرفی شدند که در این بین واکنش مقامات آمریکایی ، ناتو و اوکراینی را به همراه داشته است .

در واکنش به این دکترین ، سخنگوی ناتو ادعا کرد ناتو هیچ تهدیدی علیه روسیه و یا هر کشور دیگری نیست .
وی گفت : اقدامات ناتو در راستای حفظ منافع کشورهای عضو آن است و ماهیتی دفاعی دارد و تمام تدابیر آن در راستای قوانین بین‌المللی است . اما اقدامات کنونی روسیه در اوکراین ، نقض قوانین بین‌المللی و تضعیف امنیت اروپا است (بی‌نام ، اعلام دکترین جدید روسیه علیه ناتو : ناتو دشمن اصلی روسیه است : 1393) .

پیش‌تر پیمان نظامی ناتو به دلیل نقش روسیه در بحران اوکراین همکاری خود با این کشور را به حالت تعلیق درآورده بود . به گفته فرانک والتر اشتاین‌مایر ، وزیر امورخارجه آلمان ،‌ حتی در دوران جنگ سرد هم روابط ناتو و روسیه به این سردی نبوده است.

ناتو پس از الحاق کریمه به روسیه همواره خواهان پیوستن مجدد این شبه جزیره به اوکراین بوده و از روسیه خواسته است ، در این زمینه تجدید نظر کند . در روزهای گذشته تنش میان ناتو و روسیه شدت یافت و هواپیماهای جنگی روسیه بارها در نزدیکی حریم هوایی اعضای این پیمان ردگیری شدند (بی‌نام ، پوتین دکترین نظامی جدید روسیه را امضا کرد : 1393) .

سرگئی پاشینسکی ، رئیس کمیسیون امنیت و دفاع در پارلمان اوکراین در واکنش به این امر می‌گوید : «روسیه ، اوکراین را از شریک راهبردی خود به دشمن بدل کرد . ما آن‌ها را نمی‌بخشیم نه برای الحاق کریمه و نه به خاطر قربانیان خود در شرق اوکراین ، اوکراین آماده چالش است . اوکراین دکترین نظامی خود را توسعه داده و ما با همه تهدیدها از سوی فدراسیون روسیه مقابله می‌کنیم .»(بی‌نام ، دکترین جدید نظامی روسیه ابلاغ شد : 1393) .

یکی از مقامات آمریکایی در واکنش به دکترین روسیه بیان کرد ما قصد داریم تا در خصوص نگرانی‌های مشترک به خصوص مقابله با اقدامات افراطی خشونت‌آمیز و گسترش تسلیحات کشتار جمعی با روسیه همکاری کنیم . گسترش ناتو طی سال‌های گذشته نیرویی برای ثبات و همکاری بوده و ریشه در انتخاب‌های کشورهای خاص داشته است و گسترش ناتو با هدف ایجاد اروپایی آزاد و آرام و متحد بر اساس ارزش‌های دموکراتیک بوده است (بی‌نام ، در سايه ابلاغ دكترين نظامي جديد : 1393) .

در این دکترین نظامی آمده که روسیه می‌‌تواند به تلافی استفاده از سلاح‌ هسته‌‌ای یا سلاح‌‌های متعارف که تهدیدی علیه این کشور باشد ، علیه موجودیت روسیه یا متحدین آن باشد ، از سلاح هسته‌‌ای خود استفاده کند .

این دکترین برای اولین بار به این نکته اشاره کرده که روسیه می‌‌تواند به عنوان عاملی بازدارنده از سلاح‌‌های استراتژیک استفاده کند ، بدون این که اشاره کند چگونه و چه زمانی روسیه از این سلاح‌‌ها بهره خواهد گرفت (بی‌نام ، مسکو ناتو را دشمن شماره یک خود معرفی کرد : 1393) .

در این سند همچنین یادآورشده است تصمیم در مورد استفاده از سلاح اتمی در روسیه را رئیس جمهوری این کشور می‌تواند بگیرد (بی‌نام ، در سايه ابلاغ دكترين نظامي جديد : 1393).

در این دکترین مفاد استفاده از تسلیحات اتمی همانند مفاد دکترین پیشین در سال 2010 است ؛ نمونه‌های تسلیحات متعارف دقیق ، موشک‌های زمین به زمین ، موشک‌های کروز زیردریایی‌ها ، بمب‌های رهگیر و حملات توپخانه‌ای است .
در این دکترین از تحولات اوکراین ، وقایع شمال آفریقا ، سوریه ، عراق و افغانستان به عنوان تهدیدهای تازه یاد شده است (بی‌نام ، اعلام دکترین جدید روسیه علیه ناتو: ناتو دشمن اصلی روسیه است : 1393) .

یکی از وظایف اصلی ارتش روسیه تأمین منافع ملی این کشور در قطب شمال خواهد بود . قطب شمال منطقه‌ای استراتژیک برای تامین انرژی آینده روسیه به شمار می‌آید و این کشور از جمله با آمریکا و کانادا بر سر این موضوع اختلاف دارد (بی‌نام ، دکترین نظامی جدید روسیه: ناتو و اوکراین ، مهمترین خطرها : 1393) .
بر اساس نسخه جدید دکترین نظامی ، احتمال حمله گسترده نظامی به خاک فدراسیون روسیه کاهش یافته است ، ولی در برخی جهت‌گیری‌ها ، تهدیدات نظامی علیه روسیه افزایش یافته است که از اصلی‌ترین خطرات ، تروریسم و اقدامات برخی افراد و سازمان‌ها ذکر شده است که هدف آن‌ها به صورت آشکار یا پنهان ، به سمت آسیب رساندن به استقلال ، تمامیت ارضی و نقض وحدت ملی در روسیه جهت‌گیری شده است .
طبق دکترین جدید نظامی ، برغم کاهش احتمال بروز حمله گسترده نظامی به روسیه ، برخی تهدیدات نظامی علیه این کشور افزایش یافته است که شامل استقرار سامانه‌های دفاع ضد موشکی آمریکا ، تحقق دکترین «حمله جهانی» و طرح‌های مربوط به استقرار سلاح در فضا می‌شود .
دکترین نظامی روسیه همچنین افزایش توان بالقوه نظامی ناتو و بی ثباتی اوضاع در برخی مناطق جهان را یک تهدید نظامی برای این کشور ارزیابی کرده است و در عین حال به عنوان اقدامات بازدارنده و حفاظت کننده از منافع ملی روسیه به گسترش همکاری‌ها با کشورهای دوست ، از جمله در چارچوب گروه بریکس (برزیل ، روسیه ، هند ، چین و افریقای جنوبی) ، سازمان پیمان امنیت جمعی ، جامعه کشورهای متحدالمنافع ، سازمان همکاری‌های شانگهای و سازمان امنیت و همکاری اروپا و همچنین مشارکت راهبردی با دو جمهوری آبخازیا و اوستیای جنوبی اشاره شده است (بی‌نام ، نسخه جدید دکترین نظامی روسیه: 1393) .

در دکترین نظامی روسیه از چند خطر سخن به میان آید که یکی از آن‌ها سامانه موشک‌های استراتژیک ضد بالیستیک است . روسیه می‌گوید استقرار آن‌ها تعادل اتمی جهان را برهم می‌زند .

در دکترین روسیه به خطر بی ثباتی در کشورهای هم مرز یا متحد با روسیه و احتمال پیاده کردن قوا در این کشورها نیز اشاره شده است (بی‌نام ، جایگاه ناتو و آمریکا ، در دکترین جدید نظامی روسیه : 1393) .

به نظر می‌رسد یورواسیاگرایان روسی نقش اساسی در تهیه سند دکترین نظامی 2014 روسیه داشته‌اند (بی‌نام ، رویارویی با ناتو در دکترین نظامی روسیه : 1393) .

روح دکترین نظامی جدید روسیه پذیرش جنگ‌های نیابتی در مناطق مختلف است . ما مصادیق این جنگ‌های نیابتی را در سوریه ، کریمه ، عراق ، لبنان و حتی بخش‌هایی از جهان عرب شاهدیم . روس‌ها اشاره کرده‌اند که در جنگ‌های نیابتی بدون موضع نیستند بلکه موضع دارند . در واقع روس‌ها در این موضوع حق مداخله را برای خود قائل هستند .

این دکترین پیام خوبی برای طرفداران صلح در دنیا نیست چرا که وقفه‌ی جدی در اجرای پیمان‌های سالت یک و دو (یعنی پیمان‌هایی که بین روسیه و آمریکا برای خلع سلاح‌های کشتار جمعی بسته شد) ایجاد خواهد کرد . گرچه هنوز این دو کشور خلع سلاح‌های خطرناکی مثل سلاح‌های شیمایی را انجام نداده‌اند و این به معنای حفظ ، توسعه و حتی دقیق‌سازی چنین سلاح‌هایی است (فلاحت پیشه : دکترین نظامی جدید روسیه پاسخی به تقابل غرب با مسکو است روسیه به دنبال چندجانبه‌گرایی در نظام جهانی : 1393) .

با اعلام این دکترین فرصت‌ها و تهدیدهایی برای ایران پیش می‌آید که از جمله آن می‌توان به موقعیت پیش آمده به عنوان جایگزین روسیه در انتقال انرژی به اروپا بود . تکمیل و بهسازی نیروگاه اتمی بوشهر . همسایه شدن با یکی از قدرت‌های برتر جهان . نزدیکی سپر موشکی ناتو با بهانه ایران‌هراسی می‌تواند منطقه را بیش از پیش ناامن‌تر سازد . گرچه باید دانست که روسیه هم خواهان ایران هسته‌ای و یا انتقال دهنده انرژی به اروپا نیست .

بی‌نام (1393) ، ناتو و آمریکا ، بزرگترین خطر در دکترین جدید نظامی روسیه ، www.ettelaat.com/etiran/2014/12/28

بی‌نام (1393) ، اعلام دکترین جدید روسیه علیه ناتو: ناتو دشمن اصلی روسیه است ..www islamtimes.org/fa/doc/article/428676

بی‌نام (1393) ، پوتین دکترین نظامی جدید روسیه را امضا کرد www.isna.ir/fa/news/93100602313

بی‌نام (1393) ، دکترین جدید نظامی روسیه ابلاغ شد ،  www persian.euronews.com/2014/12/26/russia-s-new-military-doctrine-names-nato-build-up-as-main-threat/

بی‌نام (1393) ، در سايه ابلاغ دكترين نظامي جديد ، www.alef.ir/vdcaaenu049nma1.k5k4.html?253887

بی‌نام (1393) ، مسکو ناتو را دشمن شماره یک خود معرفی کرد ،: www.mehrnews.com/news/2450707

بی‌نام (1393) ، اعلام دکترین جدید روسیه علیه ناتو : ناتو دشمن اصلی روسیه است ، www islamtimes.org/fa/doc/article/428676

بی‌نام (1393) ، دکترین نظامی جدید روسیه: ناتو و اوکراین ، مهمترین خطرها ،  www.asriran.com/fa/news/372982

بی‌نام (1393) ، . نسخه جدید دکترین نظامی روسیه ، www.irinn.ir/news/75876 .

بی‌نام (1393) ، جایگاه ناتو و آمریکا ، در دکترین جدید نظامی روسیه ، www.jamnews.ir/detail/News/428509.

بی‌نام (1393) ، رویارویی با ناتو در دکترین نظامی روسیه ، www.irdiplomacy.ir/fa/page/1942427 .

سعیدآبادی ، علی‌رضا (1389) ، استراتژی روس‌ها ؛ از فروپاشی شوروی تا بازسازی امپراطوری وآثار آن بر ایران ،  www.shafaf.ir/fa/news/28216

شکوهی ، سعید (1389) ، سیاست خارجی روسیه نسبت به کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز ، www,peace-ipsc.org

فلاحت پیشه (1393) ، دکترین نظامی جدید روسیه پاسخی به تقابل غرب با مسکو است روسیه به دنبال چندجانبه‌گرایی در نظام جهانی ، www.farsnews.com/printable.php?nn=13931008001086

Ministry of Foreign Affairs of Russian Federation (2000), Information and Press Department in the internet, July 10.


                               

  طاهره دلیران چاپشلو
  کارشناس ارشد علوم سیاسی
  آدرس ایمیل : tdaliran@gmail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:
  از همین نویسنده : مروری بر تحولات اخیر یمن


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :