موضوعات ‌مرتبط: اجتماعی ایران

a/311 :کد

آیا منابع آب کافی برای جمعیت رو به افزایش ایران وجود دارد؟

حمیدرضا قوام ملکی

  شنبه ۱۳ دی ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۷
تعداد بازدید : ۵۲۰   

در این مقاله قصد داریم تا امکان تامین آب را برای آینده کشور بررسی نماییم. آن هم در شرایطی که اکنون با ابلاغ سیاست های کلی جمعیت این بیم به وجود آمده تا منابع آب کشور تکافوی جمعیت آینده ایرانیان را ننماید.

ايران با متوسط حجم بارندگي دراز مدت 412 ميليارد مترمكعب در سال، معادل يک سوم متوسط بارندگي جهان و كمتر از نصف بارندگي قاره آسيا، جزو مناطق کم‌باران محسوب مي‌شود.

از اين مقدار حجم ريزش‌هاي جوي كشور، حدود 272 ميليارد متر مكعب به طور مستقيم در نتيجه تبخير و تعرق از دسترس خارج شده و 130 ميليارد مترمكعب باقي‌مانده، ذخيره آب كشور را تشكيل مي‌دهد.

در شرايط فعلي از 130 ميليارد مترمكعب منابع آب تجديدشونده كشور حدود 96 ميليارد مترمكعب مصرف مي­شود كه اين مصارف در بخش­هاي كشاورزي، شرب و صنعت به ترتيب حدود 88، 6 و 9/2 ميليارد مترمكعب مي­باشد.

از اين ميزان آب مصرفي، مقدار 43 ميليارد مترمكعب از منابع آب‌هاي سطحي، 53 ميليارد مترمكعب از منابع آب‌هاي زيرزميني، 8/0 ميليارد مترمكعب از بازچرخاني آب و 2/0 ميليارد مترمكعب از آب شيرين كن­ها تامين مي‌گردد.

از آنجايي كه مطابق با چشم انداز بلندمدت كشور، ايران بايد در سال 1404 رتبه اول منطقه را احراز نمايد، فلذا بايد كشور بر جنبه صنعتي شدن تكيه نمايد زيرا ارزش افزوده هر متر مكعب آب در بخش كشاورزي اگر حدود 1 دلار

باشد در بخش صنعت در حدود 40 دلار مي باشد.

درصورتي كه سهم بخش كشاورزي در توليد ناخالص ملّي حدود 13 درصد مي باشد. لذا امكان دستيابي به اين مهم فقط و فقط از طريق صنعتي شدن كشور و كاهش سهم آب بخش كشاورزي و ارتقاء سهم آب صنعت به ميزان 25 ميليارد متر مكعب در آينده خواهد بود.

شايان ذكر است متوسط مصرف در بخش كشاورزي در جهان 60 درصد مي باشد. در حاليكه در ايران متجاوز از 92 درصد مصارف به بخش كشاورزي تعلق دارد.

همچنین، مطابق استانداردهای جهانی راندمان بهره وری از منابع آب در بخش کشاورزی تولید بیش از دو کیلوگرم محصول از هر متر مکعب آب مصرفی است که این عدد در ایران حدود   9/ 0  است.

اکنون نرخ باروری در کشور حدود 1.7 است و رویه ای نزولی را طی دو و نیم دهه گذشته طی کرده است. حال، با فرض توفیق فوق العاده سیاست های تشویقی جمعیتی و افزایش نرخ باروری کل به حدود 2.5 (که با توجه به تجربه جهانی ناممکن می نماید) جمعیت ایران حداکثر به 98 میلیون نفر خواهد رسید.

(مطابق جدولی که در انتهای مطلب آمده است) و از آن پس ایران رشد منفی جمعیت را تجربه خواهد کرد. در این صورت، دو سناریو قابل تصور خواهد بود :

1. سناریوی اول استمرار وضع موجود در بهره وری از منابع آب و وابستگی کشاورزی به خارج است.

2. سناریوی دوم رسیدن به اهداف سند چشم انداز و در نتیجه رشد 12 برابري مصارف صنعت و البته ارتقاء راندمان بهره وري بخش کشاورزی از 9/ 0  به 2 كيلوگرم به ازاء هر متر مكعب آب مطابق با استانداردهای جهانی است.

جداول زیر مصرف آب کشور را در در صورت تحقق هر یک از دو سناریوی فوق نشان می دهند.

سناريوي اول: وضعيت موجود بدون اعمال خود كفايي در بخش كشاورزي(40% وابستگي به خارج ازكشور)

عنوان

واحد

1392

1425

1430

جمعيت

ميليون نفر

76

94

98

مصارف كل

ميليارد متر مكعب

96.7

118

124

مصارف شرب

ميليارد متر مكعب

6.2

7

8

مصارف صنعت

ميليارد متر مكعب

1.9

3

3

مصارف كشاورزي

ميليارد متر مكعب

88.6

109

113

نياز زيست محيطي

ميليارد متر مكعب

20

20

20

مصارف كل و حق آبه زيست محيطي

116.7

138

144

 

سناریوی دوم: مصرف آب در صورت دستیابی به رتبه اول منطقه

(رشد 12 برابري مصارف صنعت و ارتقاء راندمان بهره وري از 9/ 0  به 2 كيلوگرم به ازاء هر متر مكعب)

عنوان

واحد

1392

1425

1430

جمعيت

ميليون نفر

76

94

98

مصارف كل

ميليارد متر مكعب

96.7

104

115

مصارف شرب

ميليارد متر مكعب

6.2

7

8

مصارف صنعت

ميليارد متر مكعب

1.9

6

12

مصارف كشاورزي

ميليارد متر مكعب

88.6

91

95

نياز زيست محيطي

ميليارد متر مكعب

20

20

20

مصارف كل و حق آبه زيست محيطي

 

116.7

124

 

همان طور که مشاهده می شود مطابق هر دو سناریوی فوق مصرف آب کشور کمتر از 130 ميليارد مترمكعب منابع آب تجديدشونده كشور است.

در صورت تحقق سناریوی دوم که با افزایش بهره وری از طریق بهره گیری از فناوری ها و تجربیات نوین امکان پذیر است، ضمن دستیابی به اهداف سند چشم انداز در زمینه توسعه صنعتی کشور، از جهت غذایی نیز به خودکفایی خواهیم رسید.

پیش بینی جمعیت کشور در 1430 در سه سناریوی جمعیتی

سناريو:

سناريوي کاهش باروري به متوسط يک فرزند

سناريوي حفظ سطح باروري فعلي 1.7

سناريوي افزايش باروري به رقم 2.5

سال توقف رشد جمعیت

1415

1425

(1430)

جمعيت (ميليون نفر)

84.5

90.0

98.5

جمعيت زير 15 سال (ميليون نفر)

11.4

15.3

20.7

درصد

13.5

17

21

جمعيت 15 تا 64 ساله (ميليون نفر)

63.4

60.8

60.6

درصد

75

67.5

61.5

جمعيت 65 ساله و بيشتر (ميليون نفر)

9.7

14.0

17.2

درصد

11.5

15.5

17.5

نرخ ولادت (در هزار)

8.8

10.5

14.3

نرخ فوت (در هزار)

9.1

10.9

11.2


                               

  حمیدرضا قوام ملکی
  پژوهشگر
  آدرس ایمیل : hghavam@gmail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:
پیامهای بازدید کنندگان
  ناشناس
  یکشنبه ۲۱ دی ۱۳۹۳ - ۱۴:۵۸
مقاله بسیار جالبی است انتظار آن را نداشتم که در یک سایت، اطلاعاتی که با مراجعه به سازمان های مربوطه و مراجع معتبر علمی قابل دسترسی نیست به دست آورم. به امید استمرار کار سایت و موفقیت دست اندرکاران آن


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :