موضوعات ‌مرتبط: سیاسی تحلیلی

a/344 :کد

گزارش اختصاصی تحلیل ایران از حواشی ترورهای اخیر در پاریس

مهرداد صادقی

  ﺳﻪشنبه ۲۳ دی ۱۳۹۳ — ۱۰:۰۸
تعداد بازدید : ۵۸۹   

ماجرای حمله مسلحانه روز چهارشنبه هفتم ژانویه 2015 به دفتر هفته نامه فکاهی شارلی ابدو در پاریس در حالی با برجای گذاشتن سیزده قربانی و در نهایت شناسایی هویت عاملان حادثه و کشته شدن آنها در جریان یک عملیات تعقیب و گریز به پایان رسید که وسعت تحقیقات و جستجوهای قضایی ـ پلیسی جدا از حضور چشمگیر نیروهای امنیتی در این واقعه بسیار چشمگیر توصیف شده است.

به اذعان دادستان پاریس بیست و سه قاضی و ده کارشناس خبره امنیتی در طول سه شبانه روز بی وقفه مشغول انجام ماموریت های محوله بودند. در جریان این عملیات همچنین ده ها ماموریت ویژه تحقیق و جستجو, هشت مورد بازرسی اماکن خاص و نیز یکصد مورد استماع گزارش شاهدان صورت گرفت . این در حالی است که شانزده تن به ظن داشتن ارتباط احتمالی با عاملان حوادث خونبار پاریس همچنان در بازداشت به سر می برند. دادستان پاریس همچنین تاکید کرده علیرغم پایان یافتن عملیات نظامی و امنیتی, تحقیقات همچنان برای یافتن همدستان احتمالی و افراد و گروه هایی که به هر نوع ( مالی , تدارکاتی و یا تسلیحاتی ) از این اقدامات تروریستی در داخل و خارج از فرانسه حمایت کرده اند ادامه خواهد یافت.

هویت و انگیزه مهاجمان

در خصوص انگیزه, وابستگی های عقیدتی ـ سیاسی و نیزاهداف افراد مهاجم تاکنون اطلاعات متعدد و بعضا ضد و نقیضی مخابره شده است.

معتبرترین روایت که برخی منابع فرانسوی و نیز تعدادی از نشریات آمریکایی از آن خبر داده اند حاکی از آن است که سعید و شریف کواچی عملیات تروریستی خود را منتسب به گروه افراطی القاعده کرده اند. بر اساس این گزارش ها یکی از این دو برادر حتی پیش از این دوره های آموزش نظامی را نیز در پایگاهی متعلق به القاعده در خاک یمن گذرانده بود.

آنها در دو مرحله اعلام کرده اند که عملیات را به نام القاعده و از سوی این جنبش انجام میدهند. نخست پیش از آغاز حمله و گشودن آتش به روی اعضای تحریریه. زمانی که یکی از کارتونیست های زن هفته نامه شارلی ابدو را مجبور می کنند درب ساختمانی را که دفتر نشریه درون آن واقع شده است برایشان باز کند. برادران کواچی در این زمان اعلام میکنند از سوی القاعده وارد این عملیات شده اند. و اما دومین بار زمانی است که پس از به راه انداختن حمام خون در دفتر نشریه شارلی ابدو با خودرویی محل حادثه را ترک و خودرو را در محله ای واقع درمنطقه نوزده پاریس رها می کنند. به اذعان یکی از شاهدان ماجرا, آنها در این لحظه با فریادهای بلند خواهان آن می شوند در رسانه ها مطرح شود که حمله را اعضای القاعده شاخه یمن برای انتقام از توهین به پیامبر اسلام انجام داده اند. 

حال با توجه به اینکه تا این لحضه هیچ سازمان تروریستی رسما مسولیت این حمله مسلحانه را نپذیرفته است چگونه بایست مسئله انتساب این حائثه به القاعده را که از سوی عاملان آن صورت گرفته معتبر و قابل قبول دانست ؟

با استناد به برخی عناصر مشخص میتوان ارتباط این حمله به القاعده را ( به صورت مستقیم با غیر مستقیم ) تا حد زیادی محتمل قلمداد کرد. نخست هویت و سوابق دو عامل اصلی حمله مسلحانه به دفتر شارلی ابدو یعنی سعید و شریف کواچی که از ارتباط تنگاتنگ با القاعده و نیروهای سلفی حکایت دارد :

 شریف کواچی (۳۲ ساله) الجزایری تبار و متولد شرق پاریس بود. او و برادربزرگترش سعید (34 ساله) در کودکی والیدن خود را از دست داده و در یتیم خانه ای در غرب فرانسه بزرگ شدند. آنها هر دو در سن نوجوانی به پاریس باز می گردند. شریف کواچی تا سن شانزده سالگی یک جوان معمولی بود که دوست داشت خواننده موسیقی رپ شود . او پس از دریافت مدرک تربیت بدنی و بازگشت به پاریس برای امرار معاش و تهیه مخارج زندگی پیتزا به درب منازل توزیع می کرد. اما مسیر زندگی این جوان فرانسوی الجزایری تبار پس از آشنایی با به یک جوان سلفی ( یکی از جوانان هم محلی او ) به کلی تغییر کرد. این فرد تاثیر زیادی بر روی عقاید شریف کواچی گذاشت تا جایی که او درطرز تفکر و حتی نوع پوشش ظاهری خود تغیرات اساسی به وجود آورد. شریف کواچی حرکت در مسیر تندروی مذهبی تحت الهامات دوست سلفی خود را به نحوی دنبال کرد که از سال 2003 تحت مراقبت ویژه نیروهای امنیتی فرانسه قرار گرفت. او در سال 2005 در حالی که قصد داشت به قصد عزیمت به عراق به سوریه سفر کند دستگیر و محاکمه شد.

شریف کواچی سه سال بعد در جریان محاکمه دوم در سال 2008 ادعا کرده بود که از از آزار و اذیت زندانیان در زندان ابو غریب عراق توسط سربازان آمریکایی، بسیار آزرده شده است. کواشی به جرم عضویت در شبکه ای محاکمه می شد که اندیشه های افراطی را ترویج میداد و در اعزام دوازده جوان زیر بیست و پنج به عراق نیز مستقیما دخالت داشت. در جریان این محاکمه او به سه سال زندان محکوم شد اما پس از تحمل هجده ماه از حبس آزاد شد.

شریف کواچی در سال 2010 بار دیگر دستگیر و به اتهام کمک به طراح و عامل حمله تروریستی در مترو پاریس محاکمه شد اما اندکی بعد به دلیل نبود شواهد کافی برای اثبات این اتهام از زندان آزاد شد. پلیس در جریان جستجو از محل مسکونی شریف کواچی تنها تعدادی فیلم ویدیویی از سخنان تندروهای مذهبی و همچنین اعضای شناخته شده گروه القاعده پیدا کرد ضمن اینکه مشخص شد او در اینترنت مرتب به دنبال جستجو برای ارتباط با گروه های جهادی بوده است.

اما سعید کواچی بر خلاف برادر کوچکتر خود شریف فردی بسیار تودار کم حرف و مشکوک به نظر می آمد. او به ادعای منابع امنیتی آمریکا در سال 2011 عازم یمن شده و در یکی از اردوگاه های القاعده دوره های آموزش نظامی را طی کرده است.

حال با توجه به وابستگی آشکار این دو فرد به گروه القاعده و دانستن این نکته که انتشار مجدد کاریکاتورهای توهین آمیز به پیامبر اسلام توسط مجله شارلی ابدو در سال 2006 که قبلا در یک نشریه دانمارکی منتشر شده بود در زمان خود با واکنش شدید گروه القاعده مواجه شد و از آن به بعد نیز سران این گروه افراطی همواره بیانیه های تهدید آمیزی را با عنوان انتقام از این حرکت منتشر می کردند, میتوان به ارتباط منطقی حمله هفتم ژانویه با گروه القاعده بیشتر اعتقاد پیدا کرد. لازم به ذکر است شارب سردبیر نشریه شارلی ابدو در سال 2013 توسط مجله اینترنتی انسپیر ( الهام ) که توسط تندروهای گروه القاعده شاخه یمن بر روی وب منتشر می شد به شدت تهدید شده بود. این نشریه اینترنتی از سال 2010 به زبان انگلیسی و تحت مسولیت انور العولقی از سران القاعده که بعدها در حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی کشته شد منتشر می شد. مجله "الهام" از دو سال پیش به طور مرتب داوطلبان در سراسر جهان را دعوت می کرد با حمله به پاریس انتقام پیامبر را بگیرند.

مسئله دیگری که ارتباط حادثه پاریس با گروه القاعده را تقویت می کند مصاحبه تلفنی یکی از دو عامل حادثه با شبکه تلویزیونی خبری ب اف ام تی وی فرانسه  است . شریف کواچی لحظاتی قبل از کشته شدن در جریان حمله نیروهای امنیتی فرانسه به محل اختفاء خود و برادرش در یک گفتگوی تلفنی با ژورنالیست های شبکه خبری ب اف ام تی وی تصریح کرده بود این عملیات را به نام القاعده شاخه یمن که حامی مالی آن بوده انجام داده اند. او همچنین با اعلام اینکه با شارلی ابدو در حالت جنگ به سر می بردند, کشتار افراد غیر نظامی را رد کرده بود.

از دیگر مواردی که احتمال دست داشتن القاعده به خصوص شاخه یمنی آن در حملات پاریس را از دخالت دیگر گروه های افراطی از جمله گروهک تروریستی موسوم به دولت اسلامی ( داعش ) در این ماجرا بیشتر می کند این است که استراتژی القاعده همواره نشانه رفتن اهدافی در قلب اروپا و آمریکا بوده حال آنکه داعش بیشتر در فکر گسترش دادن به قلمرو حکومت خود است.

به هر حال تا این لجظه که مسولیت حوادث تروریستی پاریس رسما از سوی هیچ گروهی بر عهده گرفته نشده به نظر می آید با توجه به موارد اشاره شده در بالا القاعده محتمل ترین گزینه برای مرتبط بودن با این حوادث باشد. این گروهک افراطی و تروریستی ممکن است به طور رسمی طی چند روز مسولیت حملات پاریس را بر عهده بگیرد همانطور که پس از حمله تروریستی سال 2013 بوستون که در جریان یک مسابقه دو ماراتون اتفاق افتاد القاعده به فاصله چند روز دست داشتن خود در واقعه را مورد تایید قرار داد. تنها نکته ابهام آمیز این است که آیا برادران کواچی که ارتباط قوی با تشکیلات القاعده داشتند به طور انفرادی تصمیم به انجام این حمله و البته به نام گروه القاعده گرفتند یا انکه بر اساس ماموریتی از قبل تعیین شده توسط سران این گروه افراطی دست به این اقدام زده اند.

ورود جنگ خاورمیانه به خاک فرانسه

به اعتقاد برخی تحلیل گران آنچه میتوان به وضوح از حوادث چند روز پاریس استنباط کرد این است که فرانسه حالا دیگر به طور مستقیم درگیر جنگی شده که پیش از این دورادور و تنها از طریق تعدادی از نیروهای نظامی خود در قالب نیروهای چند ملیتی با آن دسته و پنجه نرم می کرد. نظامیان فرانسوی پیش از این برای مبارزه با آنچه تروریسم خوانده می شد به همراه نیروهای نظامی دیگر کشورهای عضو ناتو روانه خاورمیانه و کشورهایی نظیر عراق, افغانستان و سوریه می شدند اما اینک در خاک خود باید رو در روی تروریست ها صف آرایی کنند

ورود مستقیم فرانسه به جنگ چیزی است که وزیر کشور فرانسه یک روز پس از حادثه تروریستی حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو به صراحت از آن یاد کرد و این درست یادآور جمله رئیس جمهور پیشین آمریکا پس از حوادث یازدهم سپتامبر است که از یک وضعیت جنگی خبر داده بود که کشورش مستقیما درگیر آن شده است.

ادگار مورن از فیلسوفان شناخته شده فرانسوی در ارزیابی خود از وقایع خونبار اخیر در پاریس که در قالب یادداشتی در روزنامه لوموند منتشر شد ضمن اشاره به شوک و هراسی که پس از این حوادث گریبانگیر فرانسه شده آنرا آغاز دورانی سخت برای کشورش پیش بینی کرده است.  مورن به نوعی با تایید جمله فرانسوا اولاند رئیس جمهور فرانسه مبنی بر اینکه "به قلب فرانسه حمله شده" می گوید با این حمله در واقع قلب ایدئولوژی لائیک مورد هدف قرار گرفته است.

ادگار مورن در ادامه تحلیل خود به صراحت می گوید حمله مسلحانه به مرکز فرانسه به این معنی است که کشورش درگیر جنگی شده که متاثر از جنگ خاورمیانه است. همان جنگی که آمریکا قبل از فرانسه به آن ورود پیدا کرده است. وی در ادامه معتقد است رادیکالیزه شدن و فساد و تباهی در جنگ های صورت گرفته در عراق و سوریه زمینه ساز ظهور نیروهای افراطی داعش بوده است. مورن معتقد است دخالت های نظامی آمریکا در عراق و افغانستان به از هم پاشیدگی ملت هایی مانند سوریه و عراق انجامید که از لحاظ قومی و مذهبی دارای ترکیب های متنوعی هستند.

به اعتقاد ادگار مورن حضور فرانسه در منافشه خاورمیانه به اشکال مختلف قابل تفسیر است. ابتدا بایست از هواپیماهای جنگی فرانسه و نقش آنها در جنگ خاورمیانه سخن به میان آورد, سپس به اتباع مسلمان و یا مسلمان شده فرانسوی که برای جهاد عازم منطقه شده اند اشاره داشت و در نهایت نیزجوانان مسلمان فرانسوی را که از جهاد به کشور باز میگردند مورد توجه قرار داد. اما از این به بعد به خصوص پس از حمله مسلحانه به دفتر شارلی ابدو کاملا واضح و مشخص است که جنگ خاورمیانه وارد خاک فرانسه شده است همانطور که پیش از این تبعات مناقشه فلسطین ـ اسرائیل را می شد در خاک فرانسه حس کرد. بر اساس تفکرات این فیلسوف مطرح فرانسوی مقابله با اسلامگرایی در فرانسه همانند هر نقطه دیگر از دنیای غرب رادیکالیزه و بیش از پیش حساس شده که این میتواند به انگشت نما کردن و تحقیر جمعیتی بیانجامد که از نظر تعداد بزرگتر از جمعیت یهودیان در این کشور است. او پیش بینی می کند با اتفاقات اخیر ترس و هراس میان فرانسویان مسیحی, فرانسویان عرب تبار ( مسلمانان ) و نیز جمعیت یهودی این کشور افزایش خواهد یافت. هر یک تصور خواهد کرد از سوی دیگری مورد تهدید واقع شده است و فرایند تفرقه و تکه تکه شدن جمعیت کشور روند سریعتری به خود خواهد گرفت.

ادگار مورن در پایان به تقارن و هم زمانی دو رویداد خشونت گرا و رادیکال اشاره می کند که هر یک در حال تحریک دیگری است. تقابلی که در یک سوی آن گروه های افراطی و خشونت گرا قرار دارند که اتفاقا به نام اسلام گرایی فعالیت می کنند و در مقابل نویسندگان و روشنفکران تندرویی همانند "زمور" و "ولبک" که با آثار اسلام هراسانه خود بیش از پیش به این رویارویی و تفرقه دامن می زنند. رویکردی که نه تنها در فرانسه بلکه در کشورهایی نظیر المان و سوئد نیز چند سالی است در پیش گرفته شده است. 

 هراس اینبار به سراغ اسلام هراسان فرانسوی آمده است

آنچه اکنون از آن به عنوان هراس و بهت در میان مردم فرانسه پس از حوادث خونین پاریس نام برده می شود به نظر می آید اندک اندک تاثیر خود را در میان روشنفکران و نویسندگان این کشور نیز به تدریج نشان می دهد. به خصوص بخشی از نویسندگان و تحلیلگران مشخص مانند میشل ولبک که از دیر باز در آثار خود به ترویج اسلام هراسی و حتی ضدیت آشکار و علنی با جمعیت مسلمان فرانسه پرداخته اند.  

ولبک درست در آستانه انتشار کتاب جنجالی خود به نام  سومیسیون (به معنی تسلیم) که مقارن با حوادث خونین پاریس بود تصمیم گرفت از انتشار آن جلوگیری و پاریس را به مقصدی نامعلوم ترک کند. او گفته است که از کشته شدن دوست خود برنار ماریس که از کارتونیست های قربانی شده در ماجرای حمله به دفتر شارلی ابدو است بسیار متاثر است و ترجیح می دهد فعلا انتشار کتاب خود را به حال تعلیق درآورد. 

ظاهرا طبق آنچه منابع خبری فرانسه منتشر کرده اند نشریه شارلی ابدو در روزی که به دفترش در پاریس حمله مسلحانه صورت گرفت بنا داشته کاریکاتور میشل ولبک را در صفحه اول خود قرار دهد و در چند صفحه نیز به رمان این نویسنده بپردازد. داستان این رمان تخیلی ـ سیاسی در نهایت به سال 2022 ختم می شود که در آن یک حزب اسلامی در راس حکومت فرانسه قرار می گیرد. در تصویری که ولبک دررمان خود از وضعیت فرانسه در سال 2022 ارائه می دهد رهبر حزب برادری اسلامی ( یک حزب اسلامی ) در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه حزب راستگرای افراطی جبهه ملی را شکست داده است. زنان لباس غربی نمی پوشند و سر کار نمی روند، معلمان غیرمسلمان از کار بیکار شده اند و چند همسری رواج پیدا کرده است

معمولا آنچه از آثار ولبک استخراج می شود چیزی جز ایجاد ترس و هراس و نیز تحریک جامعه فرانسه بر ضد جمعیت مسلمان این کشور نیست. تا آنجا که مانوئل والس نخست وزیر فرانسه صبح روز هشتم ژانویه ( یکروز پس از حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو) در گفتگو با یک شبکه رادیویی ضمن تاکید بر اینکه این حادثه خونبار قطعا به گسترش یافتن اسلام هراسی در فرانسه منجر نخواهد شد با اشاره ضمنی به اندیشه های میشل ولبک یادآور شده بود : "فرانسه آنطور که میشل ولبک میخواهد نشان دهد کشوری نیست که مروج ترس و نفرت و عدم تحمل دیگران باشد". ولبک طی هفته گذشته در آستانه انتشار کتابش مهمان چندین برنامه رادیویی و تلویزیونی در فرانسه بود و در مورد جزئیات اثرش مفصل صحبت کرده بود. مدیر برنامه های ولبک با ابراز نگرانی گفته است او در حال حاضر از هیچگونه حفاظت پلیسی بهره نمی برد.

پوشش محتاطانه حمله تروریستی پاریس در رسانه های انگلیسی زبان

برخی از رسانه ها و نشریات انگلیسی زبان به خصوص روزنامه "نیویورک تایمز" چاپ آمریکا و شبکه تلویزیونی "سی ان ان" با در پیش گرفتن رویه ای احتیاط آمیز در جریان پوشش خبری حادثه تروریستی پاریس سعی کردند برای جریحه دار نشدن مجدد احساسات مسلمانان, کاریکاتورهای جنجالی منتشر شده توسط هفته نامه شارلی ابدو را که محرک اصلی مهاجمان مسلح برای حمله به دفتر این نشریه فرانسوی عنوان شده است به صورت سانسور شده ( به شکل شطرنجی و یا با کادر بندی جدید که تمام جزئیات  کاریکاتور کاملا مشخص نباشد) به نمایش بگذارند.

در واقع پوشش این حادثه در رسانه های یاد شده که با هدف ادای احترام به قربانیان حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو و نیز حمایت از مسئله آزادی بیان صورت گرفت به طور آشکار با یک سیاست سردبیری بسیار احتیاط آمیز همراه بود. سیاستی که بسیاری دیگر از رسانه های آنگلوساکسون نیز سعی کردند پس از حملات مسلحانه هفتم ژانویه در پاریس برای پوشش خبری این حادثه اتخاذ کنند. در همین راستا نشریات معتبر و عنوان داری چون "نیویورک تایمز" , "وال استریت ژورنال" و یا شبکه های خبری معروفی چون "سی ان ان" یا " ان بی سی" تصمیم گرفتند هنگام پوشش اخبار این حوادث, برای ارائه اطلاعات تکمیلی مربوط به واقعه یا آنچه اصطلاحا سابقه خبر خوانده میشود, به طور کلی از کارتون های جنجالی هفته نامه فکاهی فرانسوی استفاده نکنند و یا در صورت استفاده آنها را به صورت مات یا شطرنجی منتشر کنند.  

این پوشش احتیاط آمیز و توام با سانسور در واقع به چند شکل مختلف صورت گرفت. نشریات آمریکایی "نیویورک دیلی نیوز" و انگلیسی" تلگراف" هنگام پرداختن به اخبار واقعه سعی کردند عکس ها را به صورت کامل منتشر کنند ولی آندسته از کارتون های شارلی ابدو را که ممکن است از نظر مسلمانان توهین آمیز تلقی شود به صورت مات یا شطرنجی به نمایش درآورند.

خبرگزاری آمریکایی اسوشییتد پرس ترجیح داد تا آنجا که ممکن است عکس ها را با کادر بندی مجدد منتشر کند تا کاریکاتورهای جنجالی نشریه شارلی ابدو در مورد اسلام و مسلمانان آنطور که باید دیده نشود. آنها زمانی که امکان چنین رتوش و کادر بندی مجدد وجود نداشت به طور کلی از گذاشتن عکس در مورد جزئیات واقعه خودداری می کردند. این روش همچنین از سوی شبکه خبری سی ان ان بر روی پایگاه اینترنتی اش در پیش گرفته شد. این شبکه تصاویری را که نمی توانست در جریان پوشش تلویزیونی خود استفاده کند به صورت کادربندی و سانسور شده بر روی پایگاه خبری اینترنتی خود قرار داد.

این برای نخستین بار نیست که رسانه های یاد شد برای پوشش یک واقعه خبری اقدام به خود سانسوری کرده اند. پیش از این نیزدر سال 2006, نشریات و شبکه های خبری یاد شده اخبار مربوط به انتشار کاریکاتور جنجالی مربوط به پیامبر اسلام که در یک مجله دانمارکی به چاپ رسیده بود را با همین رویکرد احتیاط آمیز منمعکس کرده بودند. سخنگوی خبرگزاری اسوشییتد پرس با تایید این نوع سیاست سردبیری از سوی آژانس خبری مطبوعش درخصوص پوشش وقایع مربوط به حمله به دفتر هفته نامه شارلی ابدو در پاریس گفته است : "قانون منتشر نکردن تصاویری که از پتانسیل آشکار برای تحریک عواطف و باورهای بخشی از مخاطبان برخوردارند سالها است توسط این خبرگزاری به عنوان یک اصل مورد توجه قرار گرفته است. 

نوشته : مهرداد صادقی، پژوهشگر مستقر در پاریس

                               

  مهرداد صادقی
  دکتری علوم ارتباطات و رسانه از دانشگاه بوردو( فرانسه)
  آدرس ایمیل : mehrdad.s46@gmail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :