موضوعات ‌مرتبط: محیط زیست فرهنگ عمومی

a/47021 :کد

باورهای فرهنگی و تأثیر آنها بر نحوه رفتار با محیط زیست

رضا تسلیمی طهرانی

  ﺳﻪشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۴ — ۱۲:۰۸
تعداد بازدید : ۱۹۴۱   
 تحلیل ایران -باورهای فرهنگی و تأثیر آنها بر نحوه رفتار با محیط زیست

به استناد تحقیقات صورت گرفته از سوی جامعه شناسان مختلف، نگرش های مبتنی بر فردگرایی خودخواهانه در بین تعداد قابل توجهی از ایرانیان مشاهده پذیر است.

در طول تاریخ انسان ها به انواع مختلف با محیط اطراف خویش تطبیق یافته اند و در آن زندگی کرده اند. نگرش ها و عقاید مختلف انسان ها راهنمای نحوه رفتار آنها با محیط طبیعی و اجتماعی شان است به نحوی که با تغییر گفتمان هاي فرهنگی و باورهای افراد شاهد تغییر نحوه رفتار آنها با محیط طبیعی بوده ایم.


در فرهنگ سنتی و در جوامع مبتنی بر این فرهنگ انسان ها در نوعی همزیستی با طبیعت به سر می بردند. در این جوامع انسان خود را بخشی از طبیعت در نظر می آورد و سعی در حفظ تعادل در برخورد با محیط اطراف خویش داشت. در جوامع مبتنی بر فرهنگ سنتی افراد بیشتر به کشاورزی و دامداری اشتغال داشتند و با استفاده از طبیعت و بازسازی آن به زندگی خویش ادامه می دادند.


با ایجاد گفتمان مدرن و با رشد صنعت نحوه رفتار انسان با طبیعت و محیط زیست اطرافش دگرگون شد. گفتمان فرهنگی مدرن انجام هر کاری را ممکن می دانست و از هر تغییری استقبال می کرد. در نتیجه، در این عصر با بهره مندی از نیروی صنعت، انسان به تغییر شکل محیط اطرافش روی آورد و تمام اموری که تا آن وقت طبیعی و غیر قابل تغییر فرض می شد را دگرگون ساخت. این تغییرات عرصه وسیعی را در بر می گرفت که شامل تغییرات ایجاد شده در محیط طبیعی، بدن انسان، محیط اجتماعی و ... می­شد. از اینرو، انسان در دوران مدرن کوه را شکافت تا از میان آن جاده عبور کند، دریا را خشک کرد تا در محدوده آن خانه بسازد و جنگل را از بین برد تا از چوب درختان آن در ساخت و ساز شهرها استفاده نماید. ادامه این روند با توجه به رشد جمعیت و افزایش تقاضا منجر به ایجاد بحران محیط زیستی شد که امروزه ساکنین کره زمین با آن دست و پنجه نرم می کنند.


 امروزه اهمیت موضوعات محیط زیستی تا حدی است که بسیاری از جامعه شناسان با توجه به مسائل مختلفی چون گرم شدن زمین، بحران خشکسالی و تهدیدات ناشی از انفجارهای اتمی جامعه امروز را جامعه مخاطره آمیز(Risk Society) می نامند. از دهه 1960 میلادی و همزمان با ایجاد چنین مسائلی گفتمان فرهنگی پسامدرن به ظهور رسید که بر توجه و حفظ محیط زیست تاکید می کند و سعی در جلوگیری از پیشتازی فرهنگ مدرن و تخریب بیش از پیش محیط طبیعی دارد. در راستای این تغییر نگرش است که امروزه جنبش های اجتماعی به مبارزه با تخریب محیط زیست ادامه می دهند و کنفرانس های بین المللی با موضوع محیط زیست برگزار می شوند. در نتیجه، نقش تغییر گفتمان های فرهنگی و نگرش های فرهنگی افراد و جوامع بر نحوه برخورد و رفتار آنها با محیط زیست واضح به نظر می رسد.


اکنون می توان به عنوان مثال، به نحو دقیقتر در رابطه با تاثیر باورهای فرهنگی ایرانیان در نحوه بروز رفتارهای محیط زیستی آنها صحبت نمود. در اینجا به فردگرایی خودخواهانه و مصرف گرایی به عنوان دو نمونه از باورهای فرهنگی و تاثیر آنها بر شیوع مشکلات محیط زیستی اشاره می گردد.


به استناد تحقیقات صورت گرفته از سوی جامعه شناسان مختلف، نگرش های مبتنی بر فردگرایی خودخواهانه در بین تعداد قابل توجهی از ایرانیان مشاهده پذیر است. بر این اساس، این تنها خود فرد است که از اهمیت برخوردار است و دیگران و محیط اطراف او از اهمیت چندانی برخوردار نیستند. بدون شک، این نحوه نگرش و باور فرهنگی می تواند به تخریب محیط زیست منجر گردد. فردی که به نحو خودخواهانه تنها به خود و منافعش فکر می کند می تواند همان فردی باشد که آشغال های خود را از پنجره ماشین به خیابان می ریزد، استفاده از وسیله نقلیه دودزای خویش را بر استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی ترجیح می دهد و فضای سبز پارک ها و بوستان های شهری را تخریب می کند. چنین فردی، هیچ تعهد و مسوولیتی را در قبال محیط طبیعی نمی پذیرد و می تواند به عنوان یکی از مخرب ترین عوامل محیط زیست در نظر گرفته شود.


همچنین، در اینجا می توان به نگرش های مبتنی بر مصرف گرایی اشاره نمود. بر اساس تحقیقات انجام شده، مصرف گرایی از جمله نگرش های فرهنگی تعداد قابل توجهی از ساکنان شهرهای بزرگ ایران است. بر اساس این نگرش، فرد به مصرف هرچه بیشتر مواد غذایی، پوشاک، وسایل تزیینی و ... می پردازد. حس ایجاد تمایز و تظاهر فرهنگی، تبلیغات رسانه ها، مدگرایی و ... افراد را به مصرف هر چه بیشتر مواد مصرفی تشویق می کنند و رفتار مصرفی تاثیرات مخربی بر محیط زیست اطراف فرد بر جای می گذارد. از اینرو، مصرف هرچه بیشتر مواد تجدیدناپذیر و تجدیدپذیر می­تواند به تخریب محیط زیست منجر گردد و هزینه های بسیاری را بر اقتصاد جامعه تحمیل کند.


در نتیجه به نحوی که ملاحظه می گردد، باورها و نگرش های فرهنگی تاثیرات قابل توجهی بر رفتار محیط زیستی افراد بر جای می گذارند. از اینرو، یکی از مهمترین راه های اصلاح رفتارهای معطوف به محیط زیست اصلاح باورهای فرهنگی است. گفتمان فرهنگی که انسان را مسلط بر طبیعت بداند و نگاهی ابزاری به آن داشته باشد میتواند صدمات جبران ناپذیری به محیط زیست وارد آورد. همچنین، به عنوان مثال در خصوص نگرش های فرهنگی مورد بحث در اینجا به منظور جلوگیری از تخریب محیط زیست باید به اصلاح فرهنگ خودخواهانه و اصلاح ساختار مصرف جامعه پرداخت.

                               

  رضا تسلیمی طهرانی
  دانشجوی دکتری جامعه شناسی
  آدرس ایمیل : Rtaslimi_t@yahoo.com
  آدرس سایت/وبلاگ:
پیامهای بازدید کنندگان
  حسام الدین
  جمعه ۲۳ بهمن ۱۳۹۴ - ۰۰:۱۵
فکر می کنم همه مشکلات جامعه ما ناشی از این قسمت متن باشه: نگرش های مبتنی بر فردگرایی خودخواهانه در بین تعداد قابل توجهی از ایرانیان مشاهده پذیر است...
  Mohammad Reza
  ﺳﻪشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۵:۱۷
مطلب خوبی بود؛ متأسفانه هنوز باور فرهنگی در زمینه محیط زیست نداریم !
  امید
  ﺳﻪشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۵:۱۳
مهمترین مشکل در زمینه محیط زیست به عقیده بنده، مسائل فرهنگی است؛ مردم و مسئولین هنوز مساله محیط زیست را آنطور که باید درک نکرده اند...مساله ای که با جان و زندگی ما عجین است...


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :