موضوعات ‌مرتبط: محیط زیست تحلیلی

a/481 :کد

نقض حقوق بشر در سایه تحریم بر محیط زیست!

ابوالفضل بشیری

  چهارشنبه ۰۸ بهمن ۱۳۹۳ — ۱۶:۰۰
تعداد بازدید : ۸۱۲   

امروزه بحث تحریم کشورهای غربی علیه ایران به بحث داغ محافل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و حتی محفل های خانوادگی تبدیل شده است. بطوری که کلمه " تحریم " را چندین بار در اخباری که هر روز از رسانه های داخلی و خارجی مخابره می شود، می شنویم.

همواره آثار تحریم ها از ابعاد مختلف مورد نقد، بررسی و کارشناسی قرار گرفته است، اما در این یادداشت قصد داریم از منظری متفاوت به آثار تحریم ها بپردازیم. موضوعی که تا کنون در رسانه ها کمتر به آن توجه شده است؛ یعنی آثار تحریم ها بر محیط زیست و سلامت انسان.

با مرور ادبیات تحریم می بینیم که تحریم به عنوان ابزار فشار و اجبار در پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشورها براي منزوي ساختن و ضربه زدن به اقتصاد كشور تحريم‌شونده وضع می شود تا در پي‌ آن، كشور مورد نظر ناچار به تغيير خط مشي‌ها و سياست‌هاي كلان خود شود بدون اينكه اثري بر حقوق انساني زيستن و امنيت شهروندان كشور تحريم‌شونده داشته باشد . ولی در این بین همواره آنچه که مورد غفلت قرار گرفته اصول و موازین انسانی، اخلاقی و حقوق بشری بوده و البته پرواضح است که سیاستمداران غربی به خوبی می دانند که اصابت اصلی تحریم، متوجه مردم است و بیشتر از دولت ها این مردم هستند که با وضع تحریم ها، معیشت، سلامت جسمی و بهداشت روانی شان مورد تهدید قرار می گیرد. از سویی طبیعی است که کشور مورد تحریم در پی اجرای سیاست هایی می رود تا تحریم ها را تا جای ممکن کم اثر نماید. هر چند با روی کار آمدن دولت جدید و به ياري سياست‌هاي داخلي و خارجی‌، ايران توانسته است فشارهاي ناشي از تحريم‌ها را تا حدودی كاهش دهد، اما پيامد‌هاي محيط زيستي اين سياست‌ها و آثار آن بر سلامت مردم مشهود است.

از آنجا که بیانیه استکهلم حق بر محیط زیست را حق بهره مندی انسان از آزادی، رفاه و شرایط مناسب زندگی در محیطی که به وی اجازه زندگی با حیثیت و سعادتمند را می دهد، بر می شمرد، اعمال تحریم ناقض این حق قلمداد می شود. به بیان بهتر تحریم علمی، فنی و اقتصادی یک کشور، روند تخریب محیط زیست را تسریع می نماید، چرا که کشور تحریم شده را کم توان نموده و همین امر بر مولفه های سلامت و رفاه شهروندان آن تاثیر می گذارد. در ادامه با بیان چندین مثال، برخی از آثار تحریم که به صورت مستقیم و غیرمستقیم محیط زیست و سلامت انسان ها را نشانه گرفته است عنوان می شود.

به دلیل شرایط تحریم ، تمام اهتمام دولت در جهت رونق اقتصادی و خارج کردن کشور از وضعیت رکود است و به اجبار محیط زیست از اولویت کارهای دولت خارج شده و تقریبا در آخرین اولویت قرار گرفته است. بنابراین بدیهی است منابع مالی که برای حفاظت از محیط زیست باید تخصیص داده شود نسبت به دیگر امور به ظاهر ضروری تر نیز تقلیل یابد و حتی کمتر اثری از دیپلماسی زیست محیطی برای سر و سامان دادن به وضعیت اموری از قبیل خشک شدن رودخانه های مرزی، ریزگردها و... در سیاست خارجی ما دیده می شود.

به دلیل شرایط خاص کشور و حفظ استقلال و امنیت غذایی، دولت ها در ایران مسیر توسعه را با شتاب هر چه بیشتر طی کرده اند و کمتر آثار و پیامدهای مخرب این توسعه شتابان در نظر گرفته شده است. به عنوان مثال در عرصه سدسازی تا جایی پیش می رویم که در جایگاه سومین کشور دنیا در زمینه احداث سد قرار می گیریم بی آنکه اثرات زیست محیطی این سدها در درازمدت ارزیابی شود و بی آنکه حتی قدری تأمل کنیم که میزان تبخیر در کشور ما سه برابر میانگین جهانی است!

همچنین بخشی از آثار تحریم ها بر محیط زیست و سلامت شهروندان به دلیل تأخیر در اجرای استانداردهای زیست‌محیطی توسط صنایع و بخش‌های توسعه‌ای نمود پیدا می کند که این تأخیر و بعضا عدم رعایت استانداردها از سوی صنایع و کارخانجات منجر به تشدید آلودگی هوا شده است به طوری که برخی از کارشناسان افزایش بیماری‌های ناعلاج در کشور را نتیجه آلودگی های زیست محیطی ناشی از تشدید تحریم‌ها می دانند و معتقدند که بیماری‌های لاعلاجی همچون سرطان، بیماری‌های زنان و بیماری‌های نوزادان در کشور افزایش یافته است.

بخشی بزرگی از تحریم ها نیز سیستم بانکی و پولی کشور را نشانه رفته که سازمان محیط زیست هم از این بخش از تحریم ها بی نصیب نمانده است؛ به عنوان مثال حق استفاده از تسهیلات جهانی محیط زیست(GEF)و برنامه پیشرفت و توسعه ملل متحد (UNDP) برای ایران محدود یا مسدود شده است و عملا محیط زیست ایران از سهم خود در این صندوق های بین المللی که دیگر کشورها به راحتی از آن استفاده می کنند، محروم مانده است. اين در حالي است كه بر اساس قواعد بين‌المللي اين نهادها بايد فاقد هر گونه محدوديتي در جهت كمك به بهبود وضعيت زندگي‌ معيشتي و محيط زيستي در كشورهاي در حال توسعه باشند.

در حوزه صنعت هم روند بهره گیری از تکنولوژی های های جدید دچار نقصان شده و تولیدات یا قطع شده و یا با کیفیت پایین ارائه می گردند . به طور مثال در سیستم حمل ونقل خوردوهای با مصرف بالا تولید می گردد و یا در صنایع نفت و پتروشیمی به ناچار کیفیت محصولات کاهش یافته و منجر به افزایش آلودگی هوا می شود. همچنین عدم به کارگیری فناوری‌های روز دنیا در کارخانه‌ها به منظور تصفیه و بازیافت پساب‌ها و پسماندها به مشکلات آلودگی آب و خاک دامن زده است.

شاید یکی از غم انگیزترین بخش تحریم ها ، قماری است که بر سر جان بیماران صورت می گیرد چرا که این تحریم‌های یکجانبه، بر خلاف ادعای کشورهای غربی، تحویل دارو و ورود تجهیزات پزشکی به کشور را تحت الشعاع قرار می دهد و منجر به صدمه غیرانسانی بر سلامت بیماران، به ویژه بیماران خاص و صعب العلاج می گردد که با هیچ یک از اصول انسانی سازگار نیست.

از بعد اجتماعی نیز تحریم ها موجب افزایش قیمت ها، تورم و گرانی می گردد و به دنبال آن قدرت خرید مردم کاهش می یابد. بنابراین مردم، ناخواسته برای تأمین نیازهای خود دست به اقدامات نامتعارف زده و نتیجه آن خواهد شد که با افزایش تخریب جنگل ها، قطع درختان و بوته کنی ، گسترش بیابان زایی، کاهش تنوع زیستی و افزایش برداشت آب از منابع سطحی و زیرزمینی روبرو خواهیم بود.

بنابراین هر چند که نباید از سوء مدیریت هایی که تاکنون در نحوه برخورد با محیط زیست و منابع طبیعی کشور صورت گرفته غافل شد - و هدف نگارنده نیز در این نوشته پرداختن به این وجه از موضوع نیست - ، ولی باید این نکته را نیز در نظر گرفت که آلودگی ها و تغییرات زیست محیطی تنها معلول سیاست گذاری ها و اقدامات نادرست دولت ها در سطح ملی نیست، بلکه گاه اقدامات و حتی سیاست گذاری های سایر دول با استفاده از ابزاری نظیر تحریم نیز بر محیط زیست یک کشور و به دنبال آن بر سلامت و حیات انسان ها تاثیر خواهد گذاشت.

با این وجود کشورهای وضع کننده و حامی تحریم باید این نکته بسیار مهم را در نظر بگیرند که تغییرات زیست محیطی و آب و هوایی یک موضوع جهانی قلمداد می شود و اتفاقاتی که امروز در محیط زیست ایران می افتد اثرات منطقه ای و جهانی دارد.

پس مشخص است كه تحريم‌ها بر خلاف آنچه که کشورهای غربی مدعی هستند ، ناقض آشكار حقوق بشر است و با هر هدف و روشي كه بر گروهي خاص اعمال مي شوند، سرانجام دامنه اش تمام جامعه را در بر خواهد گرفت و آثار سوء آن به طور مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت جسم و روح انسان ها و محیط زیست سایه می افکند. هر چند پر واضح است که نمی توان تحریم را به عنوان علت اصلی مشکلات محیط زیستی ایران عنوان کرد و بازنگری جدی در سیاستگذاری ها و مسیر توسعه کشور لازم است ولی نمی توان از نقش تشدیدکننده آن نیز چشم پوشید.

                               

  ابوالفضل بشیری
  کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست
  آدرس ایمیل : ab_bashiri@ymail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :