موضوعات ‌مرتبط: اجتماعی سلامت

a/577 :کد

آیا مرغ های تهرانی به سرب آلوده اند؟

ابوالفضل بشیری

  یکشنبه ۱۹ بهمن ۱۳۹۳ — ۱۸:۳۰
تعداد بازدید : ۱۷۹۲   

آلودگي سرب يكي از مخاطرات مهم زيست محيطي و تهدیدی جدی برای سلامت انسان به شمار می رود. همیشه وقتی صحبت از وجود سرب در جوامع شهری می شود، ذهن ها به سمت آلودگی هوا، پمپ های بنزین، خودروها، بزرگراهها و ... می رود.

 ولی در هفته های قبل اخباری مبنی بر وجود این فلز سنگین در گوشت مرغ منتشر شد که موجبات نگرانی های زیادی در مصرف مواد پروتئینی را فراهم آورد و تعجب بسیاری از مردم و کارشناسان حوزه سلامت را برانگیخت!

 چندی پیش رئيس کميسيون سلامت شوراي شهر تهران در مورد ميزان بالاي سرب در گوشت مرغ هشدار داده بود. رحمت الله حافظي گفته بود گزارش پایش مواد غذایی در اواخر سال گذشته نشان می دهد که ميزان سرب موجود در گوشت سفيد مرغ 47 درصد بيشتر از استاندارد است.

حافظی یکی از شائبه های وجود این حد سرب در مرغ را تماس دانه‌هاي خوراکي با دستگاههای تولیدکننده این مواد بیان کرده و خواستار بررسی های بیشتر در این زمینه شده بود. این در حالی است که وزارت بهداشت و امور دام وزارت کشاورزی که تنها مراجع رسمی اظهار نظر در این رابطه هستند، معتقدند که مرغ مورد استفاده شهروندان تهرانی هیچ مشکلی ندارد و اخبار آلودگی در مرغ به هیچ عنوان تأیید نمی شود.

فارغ از اینکه گوشت فعلی که مردم مصرف می کنند دارای سرب باشد یا خیر؛ می توان این سوال را مطرح کرد که فلز سرب اصولا از چه منبعی می تواند وارد بدن مرغ بشود؟

به این بهانه در این مقاله قصد داریم با فلز سرب، منابع تولید کننده آن، نحوه ورود آن به بدن انسان و آثار و پیامدهای وجود سرب در بدنمان بیشتر آشنا شویم و آگاهی خود را در این زمینه افزایش دهیم.

سرب یک عنصر بسیار سمی بوده و فلزی است با رنگ خاکستری تیره. این فلز به علت فراوانی مصرف آن در صنعت یکی از آلوده کننده های محیط زیست در جهان امروزی به شمار می آید. این فلز سنگین به صورت ذرات ریز همراه دود و گرد و غبار در هوا معلق بوده و درآب و غذای روزمره انسان نیز وارد شده است. سرب در بدن انسان هیچگونه فعالیت حیاتی ندارد ولی می تواند صدمات زیادی داشته باشد.

 منابع سرب کجاست؟

در واقع سرب در بعضی از صنایع و محصولات تجاری مانند باتری سازی، لحیم كاری، رنگ سازی، سفالگری و لوله كشی، اگزوز اتومبیل، تهیه پوشش سقف ها،  اتصالات و مواد پر کننده دندان و همچنین در بنزین به كار می رود و مسمومیت با آن نیز معمولاً به دنبال تماس مزمن (طولانی مدت) به وجود می آید كه ممكن است خوراكی یا استنشاقی باشد.

مسمومیت با سرب می تواند از راه تنفس گرد و غبار و هوای کارگاه ها و پمپ بنزین ها، یا زندگی در حاشیه بزرگراه ها و بازی کودکان زیر پلهای پر ترافیک ظاهر شود. با وجودی که مصرف بنزین سرب دار روبه کاهش است، ولی هنوز از عوامل آلوده کننده به حساب می آید. غذاهای نگاهداری شده در ظروف کاشی وسرامیکی با لعابهای غیر مقاوم که در آنها سرب به کار رفته باشد، می تواند منجر به مسمومیت گردد. رنگهای پوسته شده دیوار منازل و چهار چوب درها که دردسترس کودکان نو پاست و همچنین اسباب بازیهای آلوده می تواند عامل مسمومیت آنها می باشد.

 آثار و عواقب سرب بر سلامت انسان

به گفته پزشکان سرب در نسوج بدن جذب پروتئینها می شود و بیشترین اثر سمی خود را بر مغز و اعصاب وارد می کند. این فلز سنگین علاوه بر بیماری های عصبی بر کلیه و کبد نیز اثر می گذارد؛ سرب در سلولها ، جای کلسیم را گرفته و فعالیت اعضای بدن را که کلسیم در آنها نقش اصلی دارد، مختل می کند، ارتباط سلولهای عصبی را با هم و با سایر سلولها ضعیف کرده و در نظم ضربان قلب و انقباض عضلات و همچنین سلامت استخوانها و زمان انعقاد خون و فعالیت کلیه ها اختلال بوجود می آورد.

نگرانی درباره نقش سرب در عقب‌ماندگی ذهنی کودکان موجب کاهش استفاده از آن در سطح جهان گردیده است. پزشکان معتقدند که کودکان مسموم، بد رفتار شده و روحیه ناسازگار پیدا می کنند. مسمومیت های شدید و طولانی منجر به کم خونی، ضایعه کلیوی، تشنجات عصبی شده و ممکن است به اغما و حتی مرگ منتهی شود. مسمومیت سرب در دوران بارداری، سلامت جنین را تهدید می کند. نفوذ سرب از طریق بند ناف، رشد جسمی و مغزی جنین را کند کرده و امکان سقط، تولد نابهنگام و نارس بودن نوزاد را زیاد می کند. صدمات مغزی وارد شده در دوران جنینی و نوزادی در کاهش ضریب هوشی و توان یادگیری اطفال در آینده بسیار موثر است.

مسومیت سرب در بزرگسالان، باعث افزایش فشارخون می شود. گفته می شود که کارکنان کارگاه هائی که با سرب سر وکار داشته اند، از ضعف انگشتان و مچ دست و پا شکایت دارند. با ادامه مسمومیت، عضلات ضعیف شده و درد مفاصل نیز به آن اضافه می شود. این افراد به تدریج مهارت خود را از دست داده و اخلاق بد و رفتار احساساتی پیدا می کنند. گاهی نیز ممکن است به ناتوانی جنسی مبتلا شوند. با شدت مسمومیت، حفظ تعادل بدن در حال ایستاده مشکل شده و سرگیجه و استفراغ های مکرر همراه با تشنج ظاهر می شود که در صورت ادامه ممکن است منجر به اغما شود.

 راههای ورود فلزات سنگین به زنجیره غذایی

فلزات سنگين از راه هاي مختلف وارد زنجيره غذايي انسان و حيوان مي شوند، فاضلاب ها، مواد دفعي حاصل از فعاليت كارخانه ها، زباله ها، گرد و غبار و... راه هاي معمول ورود فلزات سنگين به زنجیره های غذایی هستند. آلودگي به فلزات سنگين نه تنها با فعاليت انسان حاصل مي گردد بلكه بطور طبيعي در مقادیر مختلف در محیط به ویژه خاک وجود دارند.

 ظرفیت جذب فلزات سنگین توسط گیاهان

به طور کلی نتایج تحقیقات انجام گرفته حاکی است که گونه های خاصی از گیاهان مرتعی توانایی رشد و سازگاری و جذب فلزات سنگین را دارا می باشند. برخی از گونه های گیاهی توانایی جذب و انباشت مقادیر زیادی از عناصر سنگین را دارند بدون این که آثار سمی آشکار برای آن ها ایجاد نماید. بنابراین، می توان از این ویژگی گیاهان برای پاک سازی خاک های آلوده به فلزات سنگین استفاده نمود.

در روشی به نام ریزوفیلتراسیون برای حذف و پاکسازی فلزات سنگین، از گیاهان خاکی و آبی استفاده می‌شود که آلاینده‌های منابع آبی آلوده با غلظت کمتر در ریشه‌هایشان تغلیظ یا رسوب می‌کنند که این روش بخصوص برای فاضلاب‌های صنعتی، رواناب کشاورزی و یا فاضلاب معادن اسیدی کاربرد دارد و برای فلزاتی مانند سرب، کادمیم، مس، نیکل، روی و کرم مناسب است. گیاهانی مانند خردل هندی، آفتابگردان، تنباکو، چاودار و ذرت دارای این توانایی هستند. آنها دارای قدرت جذب سرب از فاضلاب هستند.

 دانه های ذرت می تواند آلوده به سرب باشد

با توجه به آزمایش ها و پژوهش های صورت گرفته توسط کارشناسان و محققین، مشخص است که برخی گیاهان از جمله ذرت ظرفیت بالایی در جذب فلزات سنگین مانند سرب را دارند و از آنجایی که دانه های ذرت به عنوان خوراک اصلی مرغ ها در مرغداری ها استفاده می شود، باید نهایت دقت در نوع خاک و آبی که برای این گیاه استفاده می شود، صورت گیرد.

با این اوصاف علتی که رئيس کميسيون سلامت شوراي شهر تهران در مورد آلودگی سربی مرغ و تماس دانه های ذرت با دستگاه های تولید کننده آن در کارخانه ها بیان کرده اند چندان منطقی به نظر نمی رسد؛ و به نظر می رسد اگر شائبه ای در مورد آلودگی سربی دانه های ذرت مورد استفاده در مرغداری ها وجود دارد علت را باید در در مزارع، خاک و نوع آبیاری آن جستجو کرد. باید دید آیا مزارع و خاکی که این گیاهان در آن تولید می شوند در معرض فاضلاب های صنعتی، شهری و رواناب های کشاورزی قرار گرفته اند یا خیر!

البته نکته مهم دیگری نیز که نباید از آن غافل شد، نحوه نمونه گیری از مواد اولیه غذایی است که باید مشخص شود آیا سازمان های مختلف بر اساس استانداردهای رسمی و بین المللی عمل می کنند یا خیر! باید دید که نهاد های مربوطه از چه روش هایی برای نمونه گیری و از چه استانداردهایی استفاده می کنند. زیرا اگر نمونه گیری ها با روش های مختلف یا نادرست انجام شود، قطعا پاسخ های یکسانی از آزمایشات دریافت نخواهیم نکرد و در تحلیل مسائل با مشکل مواجه خواهیم شد.  

 سوال پایانی از مسئولین!

از سویی دیگر و در پایان این سوال را می توان مطرح کرد که اگر گوشت مرغی که در تهران توزیع می شود دارای آلودگی نیست، چرا و بر اساس چه معیاری رئيس کميسيون سلامت شوراي شهر تهران، میزان سرب موجود در مرغ را 47 درصد بالاتر از استاندارد اعلام می کند و موجبات نگرانی و استرس را در میان مردم فراهم می آورد؟ چرا در سال های اخیر یکصدایی و هماهنگی در بیان آمارها و گزارش ها از سوی مسئولین کشور دیده نمی شود؟

به هر حال با انتشار چنین اخباری امکان حذف یا کمتر شدن مصرف گوشت مرغ که نزدیک به 70 درصد از پروتئین مورد نیاز مردم را تأمین می کند از سبد غذایی خانوارها وجود دارد و سلامت مردم به خطر خواهد افتاد.

 

                               

  ابوالفضل بشیری
  کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست
  آدرس ایمیل : ab_bashiri@ymail.com
  آدرس سایت/وبلاگ:


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :