موضوعات ‌مرتبط: اجتماعی تحلیلی

a/600 :کد

چند گام فراتر از منطقه، چند فرسخ پشت جامعه

مهدی آیتی نیا

  چهارشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۳ — ۲۳:۴۰
تعداد بازدید : ۱۲۷۵   
 تحلیل ایران -چند گام فراتر از منطقه، چند فرسخ پشت جامعه

به سوی توسعه یا در دام توطئه; دوگانه ای که هرگاه بحث شبکه های اجتماعی و اصولا هر پدیده نوین ارتباطی به میان آمده است، بیت الغزل گمانه زنی ها بوده و هست.

 تحلیل رفتارهای منفعلانه حاکمیت در مقابل فناوریهای ارتباطی نوین

به سوی توسعه یا در دام توطئه; دوگانه ای که هرگاه بحث شبکه های اجتماعی و اصولا هر پدیده نوین ارتباطی به میان آمده است، بیت الغزل گمانه زنی ها بوده و هست.

از زمانی که دستگاههای پخش  VHS در دهه شصت و هفتاد، بعنوان رقیبی محبوب ولی نه چندان جدی برای صدا و سیمای آن زمان بصورت مخفیانه در خانه ها جا خوش کرده بودند، تا ظهور ماهواره اینبار در قامت رقیبی جدی برای صدا و سیما و امروز که انواع شبکه های پیچیده مجازی تحت پوشش فناوریهای فوق مدرن ارتباطی به عنوان نزدیکترین همراه هر فرد و نمودی از هویت اجتماعی او رخ نمایی می کنند، هیچ گاه نظر مساعد و نگاه حسنه ی حاکمیت مشمول حالشان نبوده است. حتی در بیشتر مواقع مورد غضب سیاست گذاران این حوزه نیز واقع شده و اگر هم رد پایی از این شبکه ها و فناوریها بصورت مجاز و قانونی نیز وجود دارد، به نظر به سختی و با اکراه تحمل می شوند.

اینکه چقدر می توان این شبکه ها و اصولا زیرساخت مادر آن، شبکه جهانی اینترنت را بستری برای جولان دادن عناصر و دول بدخواه بیگانه در نظر گرفت، موضوعی است که قابل انکار نیست. به هرحال استفاده از فرصت های پیش رو در جهت حصول منافع، برای هر ارگان یا سازمان و یا در مقیاس بزرگتر هر دولت و حکومتی یک راه عقلانی و منطقی  بوده و چه بستری مناسب تر و سهل الوصول تر از اینترنت و تکنولوژی ها و شبکه های اجتماعی.

اما آیا تنها کارکرد این شبکه ها همین بسترسازی تبلیغاتی برای اجانب و عوامل بیگانه است؟

آیا برخورد سلبی و مغضوبانه راه حلی مناسب برای قطع نفوذ و کاهش تاثیر گذاری این پدیده است؟

و آیا اصلا با فرض کارا بودن برخورد سلبی و فیلترینگ، با در نظر داشتن سرعت فزاینده تحولات حوزه فناوری، این مهم ممکن و عملی است؟

از عوامل پناه بردن به رویکرد واپس گرایانه و استشمام بوی توطعه در سطوح بالایی هرم نظام فرهنگی سیاسی کشور می توان به عدم درک صحیح از تحولات اجتماعی، فاصله زیاد نگرشی و سنی بین مسئولین تصمیم ساز و توده مردم بخصوص نسل جوان به عنوان جامعه هدف زیرساخت های فناورانه و همچنین تاخر فکری و فرهنگی نسبت به ظهور پدیده های نوین اشاره کرد.

زمانی که زوایای مختلف تاثیرگذاری، روش استفاده و روزنه های فرار از فیلترینگ برای رسانه هایی چون ماهواره و شبکه های اجتماعی نسل گذشته که فیسبوک سرآمد آن بوده و شبکه های اجتماعی موبایلی مانند وایبر و واتساپ بعنوان یک مهمان ناخوانده اجتماعی، مورد واکاوی و تدقیق قرار نمیگیرد، با چنگ بازیدن به نظریه های توطئه، محتمل ترین و ساده ترین گزینه پیش رو  یعنی پاک کردن صورت مسئله مد نظر قرار می گیرد.

نظریه هایی ( CONSPIRACY THEORIES ) که "احمد اشرف" برای اولین بار معادل واژه "توهم توطئه" را برای آن وارد ادبیات جامعه شناسی نمود. چرا که توطئه در برداشت علمی نظریه‌ای فرض می‌شود قابل اثبات یا رد، اما توهم باوری است که در اثر اعتقاد راسخ و جزمی به درست بودن توطئه شکل می‌گیرد و لذا قابل رد یا اثبات نیست.1

گاهی چاشنی جزمیت و همچنین تقلیل گرایی  و ارجاع  و تحدید همه جوانب امر به وجهی خاص از  پدیده، در نگاه تصمیم سازان، آنچنان پررنگ و ملموس است که گویی سال هاست چشمی به روی بدنه جامعه گشوده نشده است. حتی به این نکته بدیهی هم توجه نشده که راههای خروج و فرار از فیلترینگ و موانع سلبی، بسی آسان تر، سریع تر و کم هزینه تر از اجرای پروژه پرهزینه و زمان بر فیلترینگ می باشد. آیا با نیمی از هزینه طراحی و اجرای سیستم های  فیلترینگ نمی توان وارد فاز ایجابی و تولید محتوا  در این شبکه ها شد و خلاقیت نهفته کنشگران گمنام اجتماعی را در جهت منافع ملی جهت دهی نمود؟

از طرفی فرافکنی بزرگ آنجایی خود نمایی میکند که شکاف ها و گپ های اجتماعی، چالش های فرهنگی و بی کفایتی های اقتصادی و مدیریتی برخی از مسئولین بخصوص صاحب منصبانی که بستر فساد اقتصادی، رانت خواری و اختلاس را مهیا کرده بودند، در قالب طنز و لطیفه و حتی کنایه در شبکه های اجتماعی همه گیر شده و موج های چند روزه در این آبراه مجازی جاری میشود ولی به جای توجه به چرایی و چگونگی موضوع مطروحه، رسانه و شبکه اجتماعی مورد نظر مورد هجمه قرار میگیرد و این خود یکی از عوامل و بهانه های لجبازی برخی از عناصر اجتماعی و بعضی از معاندین خواهد بود برای توهین و هتک حرمت به برخی از مقدسات که البته به هیچ وجه قابل توجیه و پذیرفتنی نیست.

بی توجهی به این شکاف های اجتماعی، دو گانه هایی را در لایه های پنهان جامعه ایجاد و تشدید میکند که عواقب غیر قابل جبران و تهدید غیر قابل انکاری برای "همبستگی اجتماعی" محسوب میشود. پدیده ای که دورکهیم پیش نیاز آن را وفاق ملى براساس ارزش ها و قواعد اخلاقى و پذیرش این ارزش ها از جانب اکثریت افراد جامعه و نهادهای بالادست در نظر مى گیرد.2

و هنگامی که شکاف های اجتماعی وفاق بر روی ارزش ها و قواعد اخلاقی را خدشه دار می کند و محبوب بودن بسیاری از پدیده ها در بدنه نسل جوان جامعه از سوی نسل های پیشین که در مسند امر هستند، درک نمی شود، زنگ خطر برای همبستگی اجتماعی به صدا در خواهد آمد و این در حالی است که ایران بی شک به عنوان یکی از قدرت های منطقه ای و حتی فرا منطقه ای مطرح است. تاثیر گذاری امنیتی جمهوری اسلامی در وقایع اخیر منطقه ای و بین المللی از جمله مقابله با تروریست های تکفیری در سوریه و عراق و منطقه غیر قابل کتمان است و تحسین قدرت های به اصطلاح جهانی را برانگیخته است. این حضور شاخص منطقه ای و پیشگام بودن نسبت به رقبا، با رویکردهای منفعلانه اجتماعی در داخل و عدم درک تحولات اجتماعی و تحرکات لایه های پنهان جامعه و همچنین تصمیمات مقطعی  و کم اثر در تعارض است.

پی نوشت:

1.اشرف، احمد. «توهم توطئه». گفتگو (تهران) تابستان، ش. ۸ (۱۳۷۴): ۷ تا ۴۶. بازبینی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۴

2. غلامرضا صديق اورعي، «تعارض هاي فرهنگي و وفاق اجتماعي»، مجموعه مقالات وفاق اجتماعي و فرهنگ عمومي، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ص 22ـ21

                               

  مهدی آیتی نیا
  پژوهشگر علوم اجتماعی
  آدرس ایمیل : ayatinia_mehdi@yahoo.com
  آدرس سایت/وبلاگ:
پیامهای بازدید کنندگان
  سینا
  شنبه ۰۲ اسفند ۱۳۹۳ - ۱۰:۳۲
صراحت لهجه و دغدغه و حوصله ی پشت مطلب تحسین برانگیزه
  مصطفی نادرخانی
  جمعه ۲۴ بهمن ۱۳۹۳ - ۲۱:۴۵
بازهم مثل نوبه های قبل ،قلمی شیوا همراه با تفکری زیبا ..جامعه امروز ما شایسته ارائه مقالاتی مرتبط با موضوع انتخابی دوست خوبم هست که امید آن میرود با ارائه مقالاتی از این دست ، تصمیماتی درخور جامعه امروز با تکنولوژی امروز اتخاذ شود ..
  کامیار
  پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۳ - ۱۵:۱۱
لینک این مطلب را هم در وایبر و هم در لاین دیدم فکر میکردم سرکاری و مثل اکثر لینک ها عکس و جک باشد ولی خوب بود مطلب.با اینکه حوصله خواندن ندارم تا اخرش خواندم.کشش داشت
  ناشناس
  پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۳ - ۱۱:۲۴
شجاعت شما قابل تحسینه


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :