موضوعات ‌مرتبط: اجتماعی سلامت

a/606 :کد

تهدیدات قلیان و تحدیداتش

رضا نصیری حامد

  پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۳ — ۱۹:۵۰
تعداد بازدید : ۶۱۰   
 تحلیل ایران -تهدیدات قلیان و تحدیداتش

قلیان نه تنها در خانواده های ایرانی ریشه داشته است بلکه بخشی از خرده فرهنگ بومی ما که ذیل قهوه خانه می گنجد نیز با آن معنادار می شود.

به سان افرادی که هر روز با بیدار شدن از خواب بنا به کنجکاوی شخصی و یا نوع فعالیت و حرفه ای که دارند، باید قیمت ارز و دلار و اقلامی از این دست را کنترل نمایند، امثال ما برای کسب اطلاع و البته آنهایی که اهل مصرفش هستند، برای اطلاع از قانونی بودن و یا نبودن عرضه آن و امکان استفاده برای اینکه دقایقی هم که شده حالش رو ببرند، باید روزانه چک کنند که ارائه و استعمالش ممنوع نشده باشد حق هم دارند از بس که قانون مواجهه و تعامل با این پدیده در این چند سال اخیر به کرّات تغییر کرده و در حال دگرگونی بوده است.

بله مراد همین قلیان خودمان است؛ قلیانی که ریشه در فرهنگ و سنت های به ویژه معاصر ما داشته و درباره آن ظاهراً نمی توان از واردات غربی و فناوری های مدرن سخن گفت؛ قلیان نه تنها در خانواده های ایرانی ریشه داشته است بلکه بخشی از خرده فرهنگ بومی ما که ذیل قهوه خانه می گنجد نیز با آن معنادار می شود.

اینها همه هیچ کدام در مدح قلیان و نادیده گرفتن زیان های آن نیست و هرگز سودای ترویج و تبلیغ استفاده از آن را هم ندارد. اما تلاش این نوشتار مختصر تنها بر آن است که جایگاه این پدیده را در بین مسائل اجتماعی مبتلابه مان و نیز گزینه های احتمالی جایگزین آن روشن سازد. آن گونه که قانون مواجهه با قلیان و روند مربوط بدان نشان می دهد، بارها در سالیان اخیر عرضه و فروش قلیان ممنوع شده و پس از مدتی باز به روال سابق بازگشته است.

ظاهراً ریشه این قلیان هم بدجوری با آب و خاک مملکت ما سازگار شده است چون با هر نوع کشت آبی و دیمی هم جواب می دهد و متناسب است! شاهد آن هم اینکه نه تنها نسل گذشته و مسن و یا میانسال کشور بلکه حتی جوانان و نوجوانان نیز گاهی از آن استقبال خوبی می نمایند. گواه همه اینها نگاهی است که می توان به سودآور بودن این پدیده در جامعه داشت. عرضه قلیان علاوه بر قهوه خانه ها عموماً در جاهایی که با عنوان سفره خانه سنتی و یا باغچه و تعابیری از این دست خوانده می شوند، نیز فراوان شده است و از قرار معلوم برای عرضه کنندگان سودی سرشار و قابل توجه به ارمغان می آورد.

برای مثال در یکی از آخرین اظهار نظرهای مهم و قابل توجه در این خصوص چندی پیش رئیس دادگستری استان گلستان طبق آنچه در سایت های مختلف بازتاب یافت، درآمد عرضه کندگان قلیان در استان متبوع خود را  بین 20 تا 30 میلیون تومان اعلام نمود. حتی در نظر گرفتن کف این مقدار درآمد نیز نشان از رقم قابل توجهی از استقبالی است که از این ماده به ویژه در میان جوانان از آن به عمل می آید و اصلاً از لحاظ جامعه شناختی و عقل سلیم اجتماعی جای این سوال وجود دارد که آیا شیوع پدیده ای تا بدین میزان و گستردگی و نیز با این سابقه تاریخی را تا به کجا و به چه میزان می توان با انگ و عنوان امری انحرافی و در حکم نوعی بزهکاری طرد نمود چرا که به هر حال امر نابهنجار اجتماعی به لحاظ مجموعه ویژگی های خود شامل تعداد خاصی از افرادی می شود که از موضوعی تخطی می کنند نه طیفی تا بدین میزان وسیع و گسترده که عملاً دائره جرم و ناهنجاری را نیز برهم می زند.

حقیقت آن است که رفتن به سراغ هر پدیده ولو خرد و ریز و به ظاهر کم اهمیت اجتماعی در متن حیات انسانها حتی در موضوعی مثل قلیان باید با توجه به عقبه و نیز زمینه ها و نیازهای اجتماعی صورت گیرد. بخشی از حیات مدرن و جدید جوامع با گسستن از هم نشینی ها و محافل سنتی تعریف می شود ضمن اینکه وجود زمان و دورانی همچون فراغت اجتماعی و احساس ضرورت در آن برای باهم بودن می شود که افراد نیازمند توسل به تفریحاتی خاص برای گذران زمان خویش باشند.

با هر منطقی که حساب کنیم، میزان آسیب ها و زیان هایی که در قالب گذران دسته جمعی، آشکار و معمول اجتماعی اوقات فراغت و مصرف و یا استعمال اموری خاص صورت می­گیرد، عموماً کمتر از مواردی است که در خلوت افراد و کنج و پستوهای شخصی به انجام می رسد. بخشی از این امر می تواند مربوط به کنترل اجتماعی و نیز ارزش ها و هنجارهای اجتماعی باشد که حتی افراد بی اعتقاد بدانها را نیز از ارتکاب برخی موارد هنجارشکن باز می دارد . اما مسئله در اینجاست که بدلیل مصرف کردن کالایی و انجام فعلی، عدم مصرف و یا ترک فعل نیست بلکه برعکس جایگزین اینها مصرف چیزی دیگر و انجام دادن امر و فعل دیگری خواهد بود. نفی کردن به شکل عجولانه و پاک کردن صورت مسئله بنا به ملاحظات خاص و محافظه کاری در این خصوص ثمره ای نخواهد داشت جز انتقال از امری چه بسا کم آسیب تر به امری با آسیب بیشتر و مستقیم تر. چون در چنین روندهایی نیاز همچنان پابرجاست ولی این جواب و پاسخ بدان نیاز است که سرکوب شده است.

در مورد کالاهایی مثل قلیان که در خانواده های ایرانی نیز رواج داشته و دارد، البته که باید اطلاع رسانی نمود و ضرر و زیان های آن را منطقی و درست به اطلاع همگان مخصوصاً جوانان رسانید با این حال حذف آن با عنوان برخوردهای سلبی از عرصه عمومی و قابل دسترس همگان، چندان تصویر روشنی از آینده مسئله ارائه نمی دهد. اگر اطلاع رسانی درست و صحیح باعث پیشگیری از هر نوع گرایش بدین ماده شود، که مراد به تمامی در این زمینه حاصل شده است ولی اگر این نیاز به ماده ای که به هر حال تفاوت هایی با مواد دیگر دارد و کم آسیب تر از بسیاری از آنهاست، بدون ارائه بدیلی رسمی در عرصه اجتماع باشد، در آن صورت است که باید به جایگزین های خطرناکی اندیشید که ضرر و زیانشان تنها در دود و دم ناشی از استعمال آنها خلاصه نمی شود چرا که متأسفانه در زمان کنونی مواد مخدر خطرناک و با عواقبی عمیق تر و زمانبرتری در کمین همه انسان ها و مخصوصاً جوانانی است که لذتی را برای اوقات فراغت و دور هم بودن خویش دراین وانفسای شلوغ اجتماعی و فرهنگی شان جستجو می کنند.

و در نهایت اینکه مسئولان فرهنگی و سیاستگذاران حوزه های اجتماعی تنها برای برگزیدگان، نخبه­ ها و افراد رده های بالای اجتماعی از نظر علمی و فرهنگی برنامه و طرح ارائه نمی کنند بلکه ایشان باید نیازهای اقشار پایین اجتماع را نیز دریابند.

بار دیگر خاطر نشان می شود که هرچند اصل موضوع شاید برای بسیاری از اقشار و مسئولان کم اهمیت و حتی بلاموضوع باشد، ولی تبعات نفی و نادیده انگاشتنش برای طیف های بسیاری از مردم و مخصوصاً جوانان حاشیه های پر رنگ تری از متنی به وجود می آورد که گاهی با ابزار و وسائل متعارف قابل جمع شدن نیستند.

 

                               

  رضا نصیری حامد
  پژوهشگر علوم سیاسی
  آدرس ایمیل : r.nasirihamed@ut.ac.ir
  آدرس سایت/وبلاگ:
  از همین نویسنده : سرعت مطمئنه در اطلاع رسانی


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :