موضوعات ‌مرتبط: اجتماعی تحلیلی

a/96 :کد

جورچین های پازل امنیتی

رضا نصیری حامد

  پنجشنبه ۰۱ آبان ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۰
تعداد بازدید : ۲۹۴   

بسیاری از ارگان­ های سیاسی و اجتماعی فعالیت هایی انجام می دهند که برای نمایش و بلکه تبلیغ آنها نیز نه تنها آمادگی دارند، بلکه خود بیش از دیگران مشتاقند که کارهای انجام داده خویش را تشریح نمایند. این نیز طبیعت هر کاری است که طراحان و مجریان هر طرح و برنامه ای گزارش به جامعه هدف خویش داده و بازخوردهای لازم را ز ایشان بگیرند.  با این حال سنخ فعالیت های امنیتی و مشخصاً اطلاعاتی به ویژه در ابعاد جاسوسی و ضد جاسوسی مقوله ای است که نه میل چندانی به گفتن و بازگویی اش وجود دارد و نه بر فرض محال در بازگویی همه ابعاد آن خیری نهفته است؛ برعکس با همه کنجکاوری هایی که در این بخش وجود دارد، عقلانیت اطلاعاتی حکم می کند که بخش های زیادی از قضیه مخفی و پنهان باقی بماند. این امر موضوعی مختص یک نظام خاص نیست بلکه برعکس کما بیش همه نظام های سیاسی و حکومتها ناگزیر به مخفی نگاه داشتن بخش زیادی از فعالیت ها و شگردهای متعدد عملیاتی خویش در این گونه موارد هستند و از این حیث نیز بر ایشان نمی توان خرده گرفت. علاوه بر آن دسته از فعالیت هایی که جنبه گزارش دهی و بیان آمار و دستاوردهای عملی و عینی را عهده دار است، قسمت مهمی از دستاوردهای این قبیل حوزه های امنیتی را می توان به مدد کارهای تصویری، هنری و نمایشی بازنمایی نمود. به طور مشخص و با اذعان به انواع اطلاعات و داده های طبقه بندی شده و محرمانه ای که نباید آشکر شوند، در مواردی همچون بحث داده های عمومی و کلی به اضافه مسائلی که زمان موثر و کارآیی آنها مربوط به زمان گذشته باشد و اهمیت شان نیز سپری شده باشد، می توان به یاری تخیل و بازآفرینی هنری و رسانه ای قدمی در بازگویی و نیز نمایش بخشی از این  اقدامات و امور انجام گرفته برداشت. چنین چیزی هم نوعی بیان وضعیت است و در ضمن حاکی از بیان ضمنی و تلویحی اقتدار و توان نیروهای خودی نیز به شمار می رود کما اینکه نظام های بزرگ اطلاعاتی و بخش های جاسوسی آنها از این ظرفیت رسانه ای به خوبی بهره برده و تا حد امکان بدان بعد و جنبه تبلیغاتی نیز می بخشند. البته باید مراقب بود که این امر لوث نشود و لذا باید از تبلیغات مستقیم و شعارگونه و یا ارائه موارد نادرست و بزرگ نمایی بدون منطق خودداری شود. شاید ایالات متحده را بتوان در صدر کشورهایی دانست که از این توان و ظرفیت بالقوه استفاده نموده و بخش مهمی از شاکله امنیتی و دفاعی خویش را در قالب برنامه های تولیدی نمایشی به منصه ظهور و بروز می رسانند. اگر رسانه در دنیای کنونی برسازنده بسیاری از امور است، که شواهد ناشی از اثبات چنین فرضی است، در آن صورت باید گفت بخشی از اقتدار سیستم اطلاعاتی و امنیتی کشوری همانند ایایلات متحده در همین روند ساخته و ایجاد می شود. البته میزان و نوع توافقات پشت پرده در بین واحدهای مختلف دستگاه های سیاسی، امنیتی و دفاعی آمریکا به روشنی و شفافیت کامل مشخص نیست و گاهی اطلاعات منتشر شده و ارائه گردیده هم دارای اشتباهات و یا اغراق های عمدی متعددی هستند. اما فارغ از تئوری توطئه اندیشی که هر چیزی را به هماهنگی با نظام امنیتی آمریکا نسبت داده و لذا غرض ورزانه با آن برخورد می نماید و یا بدون اینکه دچار ساده اندیشی افراطی شده و بر آن باشیم که از اساس هیچ نسبت و پیوندی بین دستگاه های رسمی این کشور با هنر جاری به ویژه سینما و تلویزیون وجود ندارد، باید گفت که نقش رسانه ها و هنر تصویر در بازآفرینی چهره ای مقتدر از چنین نیروهایی بی بدیل است. از سوی دیگر چون بنا بر ارائه نصویری بالنسبه منصفانه و عقلانی از چنین گروه هایی است، مشکلات و دشواری ها و حتی گاهی ناکامی های انسانی چنین گروه هایی نیز تبلور و ظهور یافته و لذا به بهانه اقتدارآفرینی به دامان اسطوره اندیشی حماسی صرف فرو غلتیده نمی شوند.

در سینما و تلویزیون ما آثار معدود و اندکی بدین حوزه نزدیک شده اند و اگر حساسیت های همه اقشار و بخش های دیگر جامعه را ملاحظه کنیم که چگونه نسبت به طرح مسئله و موضوعی از خودشان در رسانه ها و در معرض نقد قرار گرفتن آن واکنش نشان می دهند، در آن صورت احتمالاً نسبت درصد بسیار اندک این گونه از تولیدات که بالطبع حساسیت های بس بیشتر و ظریف تری دارد، چندان تعجب آمیز نخواهد بود. سریال پازل که پخش هر شب آن از اواخر پاییز امسال در شبکه نخست سیما شروع شده است را می توان یکی از این تلاش ها دانست مخصوصاً که موضوع آن به موضوع مهم و مورد دغدغه ایران و ایرانی ها در ظرف سالیان گذشته یعنی مسئله انرژی هسته ای و مذاکرات مربوط بدان پیوند خورده است. نقد و بررسی این کار همانند هر اثر دیگری از حیث هنری و فنی مجال و بضاعت دیگری می طلبد آنچه در اینجا بر آن تأکید ورزیده می شود نفس حضور نیروهای اطلاعاتی و بخش های ضد جاسوسی ایشان به عنوان بخشی از داستان و قهرمانان فیلم است که با شبکه ای از افراد زیرک، آموزش دیده و ماهر سر و کار دارند که قصد دارند در مراسم مهمی که به رونمایی بخشی از دستاوردهای هسته ای کشورمان مرتبط است، با انجام خرابکاری در تأسیسات مربوطه نه فقط باعث آسیب به  بخشی از آنها شوند بلکه به دلیل همزمانی آن با مذاکرات و زیر نظر و توجه دقیق انظار جهانیان، صدمه ای جدی به صداقت ادعاهای ایران و نیز توانایی و صلاحیت نگاهداری این گونه از ابزار برای ایران وارد کنند. این ایده یعنی خرابکاری در زمان توجه عمومی به یک کشور و در عین حال تلاش برای نقض غرض نمودن چنین حرکتی چیزی است که پیش از این به طور مشخص در اثر برجسته نویسنده مشهور داستان های سیاسی و امنیتی انگلیسی یعنی فردریک فورسایت در اثرش با عنوان پروتکل چهارم طرح شده بود که بحث آن البته به مذاکرات خلع سلاح  در دوران جنگ سرد بین دو  ابرقدرت بازمی گشت و البته پیش از این نیز در ایران فیلمی با اقتباس از آن ساخته شده بود. در هر حال جذابیت های فی نفسه موجود در این داستان و ظرفیت نهفته در آن می تواند بستر حکایتی مناسب در ادامه داستان باشد که باید دید و قضاوت نمود. اما همین مقدار از حضور و فعالیت گفتمان اطلاعاتی به معنای صحیح آن را باید ارج نهاد. استفاده مناسب از این فضا می تواند برخی پیش فرض های نادرست در این عرصه ها را نیز اصلاح نماید:

یکی اینکه نظام های اطلاعاتی عمده و بیشترین تلاش و همت خود را وقف مقابله با تهدیدات بنیان افکنی می کنند که عمدتاً از خارج سازماندهی می شوند. این برخلاف انگاره ای است که همه و یا بخش اصلی فعالیت های اطلاعاتی را متوجه داخل کشور و برخی مسائل جزئی و کم اهمیت تر می داند. البته این امر به معنای نادیده نگاشتن تلاش و خدمات نیروهای اطلاعاتی در مقابله با تهدیدات درونی نیست.

وجه دیگر نشان دادن و پررنگ نمودن تلاش پیشگیرانه این نیروهاست بدان معنا که مقوله ای همانند اطلاعات وفعالیت آن به تلاش برای جلوگیری از خرابکاری و بروز تهدیدات در آینده برمی گردد نه برخورد و مقابله پس از آن و از قضا اموری به وسیله این نیروها کشف و خنثی می شود که شاید در صورت خطرآفرین شدنشان دیگر نتوان برایشان کاری کرد چرا که در آن صورت دامنه موضوع خیلی ها را اسیر خود می سازد بدون آنکه چندان امکان کنترلی برای آنها باشد.

وجه دیگر چنانکه اشاره گردید به یکی از کارکردهای مهم رسانه مربوط است که همانا ناظر به بازنمایی اقتدار و نیروی عملیاتی بالای نیروهای مربوطه است. این از حیث احساس امنیت برای شهروندان و هم از نظر بازدارندگی در مقابل دشمنان برای عدم توطئه در امور کشور اهمیت بسزایی دارد چون امنیت بیش و پیش از هر چیز موضوعی ذهنی و روانی است و وقتی این بعد از امنیت با کارهای خوب هنری و رسانه ای البته در کنار انجام وظیفه درست نیروهای مربوطه و گزارش موارد قابل انتقال همراه باشد، معنای جامع و البته مردم محورانه از امنیت قابل دسترسی خواهد گردد.

 

* پؤوهشگر علوم سیاسی

                               

  رضا نصیری حامد
  پژوهشگر علوم سیاسی
  آدرس ایمیل : r.nasirihamed@ut.ac.ir
  آدرس سایت/وبلاگ:
  از همین نویسنده : سرعت مطمئنه در اطلاع رسانی
تحلیلی                    


  ارسال نظر جدید:
      نام :        (در صورت تمایل)

      ایمیل:      (در صورت تمایل) - (نشان داده نمی شود)

     نظر :