آینده کابل در پرتو پیمان امنیتی با واشنگتن

تحلیل ایران
    •••••  شنبه ۲۹ آذر ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۰ کد مطلب : 215/a   

انتخابات ریاست جمهوری افغانستان پس از دو بار رای گیری درشهریور 1393 به پایان رسید و سرانجام اشرف غنی احمد زی با شعار " وحدت ملی " منصب ریاست جمهوری را به دست گرفت. این انتخابات شاید بعد از حامد کرزای مهم ترین انتخاباتی بود که فراز و نشیب های زیادی را در بین نامزدهای ریاست جمهوری در پی داشت.

یک روز پس از مراسم تحلیف ، اشرف غنی به فاصله چند ساعت توافقنامه امنیتی را با آمریکا امضا کرد. امضای این توافقنامه در سوم آذر 93 در کاخ ریاست جمهوری کابل توسط " حنیف اتمر " مشاور امنیت ملی افغانستان  و " جیمیز کینیگهم " سفیر آمریکا در کابل رسما به عنوان "توافقنامه همکاری استراتژیک با دوام میان جمهوری اسلامی افغانستان و ایالات متحده آمریکا" شناخته شد.

 این پیمان دارای 26 ماده و ضمایم آن از سال 92 مطرح شده بود که در لویه جرگه این کشور به تصویب رسیده بود. این در حالی است که در دوران ریاست جمهوری حامد کرزای، وی یک سال از امضای آن خودداری کرده بود و قبول این توافقنامه را منوط با پیش شرط­ هایی می دانست. اما از انجا که طرف آمریکایی این پیش شرط ها را نپذیرفت، حامد کرزای از مضای آن سر باز زد. این پیش شرط ها شامل:

-  برقراری صلح و ثبات،

- تقویت نیروهای نظامی افغانستان و

- توسعه اقتصادی بود.

از این رو وی  امضای آن را به رئیس جمهور بعد که اشرف غنی می باشد، واگذار کرد. حالا با انتخاب شدن اشرف غنی با شعار وحدت ملی به عنوان رئیس جمهور افغانستان به مدت 4 سال باید دید که که آیا امضای این پیمان امنیتی در قالب 26 ماده خواهد توانست به سرانجامی برسد؟  آینده روابط با آمریکا در قالب این توافق که با عجله هم از طرف آمریکا و همچنین کابل صورت گرفت، چگونه خواهد بود؟ چه تبعاتی را بر هر دو طرف خواهد داشت؟ هدف دو طرف از امضای آن چه بوده است؟ و سوالاتی از این دست...

 امضای این توافقنامه امنیتی تحلیل و تفسیرهایی را برای بسیاری از تحلیل گران ایجاد کرده است . از این رو می توان دو دسته را از هم تفکیک کرد :

1 . یک دسته که موافق امضای این توافقنامه بودند. این دسته بیشتر قبول آن را منوط به شرایط داخلی افغانستان می دانند و معتقدند با امضای این توافق کمک های مالی و اقتصادی آمریکا و کشورهای غربی تدوام خواهد یافت. زیر ساخت های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی ، فرهنگی جان تازه ای خواهند گرفت و از همه مهم تر آمریکا با امضای پیمان می تواند کشورهای عضو  ناتو و تمام کشورهای غربی و حتی رژیم های وابسته به خود در کشورهای عربی نفت خیز را قانع کند تا پس از 2014 به افغانستان کمک کنند زیرا افغانستان نیازمندی و وابستگی شدید و عمیقی به این کمکها دارد.

کمک هایی که تأمین هزینه های نیروی نظامی و امنیتی افغانستان و هزینه های بازسازی و نوسازی در عرصه های مختلف حیات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی وابسته به آن است. اگر چه این نکته قابل ذکر است که افغانستان در عرصه های سیاسی – اقتصادی – اجتماعی و نظامی پیشرفت های زیادی در 13 سال گذشته داشته است  و آینده افغانستان امیدوار کنده است اما هنوز این کشور به کمک های جامعه جهانی نیازمند است تا بتواند خود را به سطحی بالاتر از انچه انتظار دارد، برساند و الا آمریکا می تواند با عدم امضای توافق امنیتی، تمام کمک هایی که در طی این مدت به افغانستان انجام داده را قطع کند.

از سوی دیگر امضای این توافقنامه، افغانستان را می تواند از میدان منازعه و جنگ گروه های مختلف سیاسی، قومی، مذهبی و گروه های متعدد مافیایی و قبیله ای که با خروج نیروهای آمریکایی ممکن است دوباره سر برآورند، محافظت کند. از سویی دیگر در بعد بین المللی هر کدام از کشورهای همسایه افغانستان همچون روسیه – چین – هند  امضای این توافقنامه را ضامنی در برابر تهدیدات پیش رو از جمله تروریزم می دانند و آنها موافقت خود را با این توافقنامه اعلام کرده اند به عبارت دیگر چین، روسیه و هندوستان چراغ سبز به امضای پیمان امنیتی میان کابل و واشنگتن نشان داده اند.

اگر چه در یکی از بندهای توافقنامه ( بند 6 ) عنوانی به نام " تهدیدات خارجی " وجود دارد و این به منزله آن است که در صورت بروز هر گونه تهدید خارجی نیروهای آمریکایی باید در دفع آن به نیروهای افغانستانی کمک کند حتی اگر گزینه نظامی مورد نیاز باشد اما با این وجود هر کدام از این کشورها با توجه به شرایط داخلی کشورشان، به دلیل هراس آنان از تروریزم امضای بی درنگ این پیمان امنیتی را ترغیب خواهند کرد.  زیرا اگر غربی‌ها، به خصوص ایالات متحده، نیروهای خود را در افغانستان صفر کند؛ خطر تروریزم کشورهای منطقه را نیز بدون شک تهدیدخواهدکرد.

 2. دسته دوم مخالف امضای این توافقنامه هستند. به زعم این دسته امضای پیمان امنیتی با آمریکا از دیدگاه افراد و گروه های مخالف امضای پیمان که هر چند عملاً و در ظاهر،کنار طالبان و القاعده قرار ندارند، یک اشتباه ننگین و حتی یک خیانت ملی و اسلامی تلقی می شود و در مخالفت و تناقض با احکام و شریعت اسلامی قرار دارد زیرا نه تنها صلح و ثبات، حاکمیت ملی افغانستان را تضمین نمی کند بلکه به هر چه شعله ور تر شدن جنگ و خدشه دار شدن و زیر سوال رفتن حاکمیت این کشور می انجامد و نقش کشورهای همسایه برای دخالت در این کشور را دو چندان می کند.

  از سوی دیگر این ادعای امریکا که با عدم امضای این توافق ، خاک افغانستان را ترک می کند ادعایی بس بیهوده و یک ذهنیت نادرست می باشد زیرا آمریکا برای رسیدن به اهدافش که مبارزه با تروریزم، صلح و ثبات، جلوگیری از نقش دیگر کشورها در افغانستان، برج مراقبتی و دیده بان جهت کنترل آسیای مرکزی می باشد،  در این کشور پایگاههای نظامی ایجاد کرده است و چون نتوانسته  طی این سیزده سال با مستقر کردن صد و پنجاه هزار نیرو، صلح و ثبات را بازگرداند و  به این امر جامعه عمل بپوشاند  مسلم است تا رسیدن به اهدافش نه تنها نیروهایش را از این کشور خارج نخواهد کرد بلکه مجوز حضور نیروهای امریکایی درافغانستان بعدسال ۲۰۱۴ صادرخواهد شد. امری که در متن توافقنامه امنیتی ذکر شده است و در بند یکی از توافقنامه امریکا 9 پایگاه در شهرهای کابل، قندهار، هرات، هلمند، بگرام، شیندند،گردیز ایجاد خواهد کرد. این امر نشان دهنده آن است که آمریکا همچنان به دنبال یکه تازی و رسیدن به اهدافش در خاک افغانستان است نه شرایط داخلی این کشور.

از جمله مخالفان این پیمان را می توان جامعه افغانستان از جمله حزب همبستگی این کشور دانست آنها بر این اعتقاد هستند امضاءتوافقنامه امنیتی حضور قوای خارجی در افغانستان مشروعیت قانونی می بخشد و این مسئله باعث بدتر شدن وضعیت وادامه بحران در این کشور می شود چرا که افغانستان را به عنوان یک کشور اشغال شده معرفی می کند از این رو بود که در روز 12 اکتبر 2014 درمخالفت باامضای پیمان امنیتی کابل باواشنگتن و ناتو تظاهرات کردند و امضای پیمان امنیتی افغانستان باآمریکاو ناتو به زیان این کشور دانستند.

دیگر طرف مخالف این پیمان، تروریزم ، امارت اسلامی افغانستان ( طالبان ) است و با انتشار اعلامیه ‌ای موضع خود را نسبت به امضای پیمان امنیتی اعلام و اظهار داشتند گروه طالبان از داعیه جهادی خود عقب نمی‌نشیند و مبارزه تا خروج کامل آمریکا از افغانستان ادامه پیدا خواهد کرد و اما دیگر مخالفان این پیمان، همسایه این کشور ایران می باشد مقامات ایرانی معتقدند پیمان امنیتی کابل-واشنگتن نه تنها مشکلات امینیتی افغانستان را کاهش نمی دهد بلکه باعث افزایش دردسرهای امنیتی در این کشور می شود زیرا ایالات متحده با تحمیل توافقنامه امنیتی افغانستان را به حلقه پیوند دهنده حضور نظامی خود در خلیج فارس و آسیای میانه مبدل کند و به تشدید وابستگی امنیتی افغانستان به امریکاو تهدید نقش‌آفرینی دولت‌های منطقه در برقراری امنیت منطقه‌ای خواهدانجامید.

با عنایت به موارد مذکور، پیمان امنیتی نه تنها به پیشبرد و توسعه افغانستان کمکی نخواهد کرد بلکه هر روز به پسرفت این کشور و سلطه امریکا در این سرزمین منجر میشود به نوعی به مرور زمان افغانستان بی انکه خود بفهمد با این پیمان تمام اختیارات کشورش را ناخواسته به دست آمریکا خواهد داد و بار دیگر تاریخ تکرار خواهد شد. 

مگر این که اشرف غنی با شعار " وحدت ملی " بر سر کار آمده که در آن  تقسیم متوازن ِقدرت، نخستین و اساسی‌ترین ‌قدم در راستای حرکت به سمتِ فضای دموکراتیک و رسیدن به وضعیتِ مطلوبِ سیاسی درکشوراست، می باشد اما این امر با پیمان امنیتی متناقص است زیرا آرام آرام طرف مقابل پیمان، در امور دمکراتیک نقش آفرینی خواهد کرد و دولت وحدت ملی چارچوب کاری خود را از دست خواهد داد و مفهوم دمکراسی بی معنا خواهد شد و تبدیل به حکومت معامله خواهد شد معامله ای که در آن برگ برنده در دست طرف قدرتمند است.

  از سویی دیگر جامعه افغانستان  ملتی با افتخار هستند که در گذشته، حضور خارجی‌ها را در طول سیزده سال درافغانستان نپذیرفته اند واضح است که این بار هم زیر بار این ذلت نخواهند رفت ‌ و حکومت جدید را هم یک حکومت برآمده از یک انتخابات دموکراتیک نمی دانند زیرا آنها می‌خواهند بدون اتکا به دیگران امنیت کشورشان را تأمین کنند. از این رو پیمان امنیتی اگر ضرری برای واشنگتن نداشته باشد ، وابستگی هر چه بیشتر کابل در همه زمینه ها را در پی خواهد داشت و تا زمانی که آمریکا و نیروهایش در این کشور مستقر است کابل نخواهد توانست نه تنها در تصمیم گیری هایش مستقل عمل کند بلکه شاهد دخالت امریکا در امور کشورش هست.

نوشته ی : سعیده شمس، پژوهشگر علوم سیاسی