توسعه و محیط زیست در تقابل با هم؟ / نگاهی به طرح گردشگری آشوراده

ابوالفضل بشیری
    •••••  شنبه ۲۹ آذر ۱۳۹۳ — ۰۰:۰۰ کد مطلب : 217/a   

 آشوراده جزیره ای در مرکز شبه جزیره میانکاله در شهرستان بندرترکمن، استان گلستان است و تنها جزیرهٔ ایرانی دریاچه خزر می باشد و در اثر بالا آمدن سطح آب از میانکاله جدا شده‌است. آشوراده در سال ۱۳۵۴ جز نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی و ثبت شد. در همین حال در کنوانسیون جهانی رامسر در زمره تالاب های مهم دنیا قرار گرفت. دیگر اهمیت این منطقه عضویت آن در پناهگاه حیات وحش است که در تمامی ایام سال میزبان انواع پرندگان است. 40 درصد خاویار ایران نیز در نزدیکی این جزیره به دست می‌آید. با این اوصاف در روزهای اخیر موضوع تغییر کاربری، توسعه گردشگری و واگذاری این جزیره 680 هکتاری به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بحث داغ اساتید،کارشناسان و فعالان و دوستداران عرصه محیط زیست  و محل مناقشه ای با دولت و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری بوده است. در یک سوی این داستان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و در سویی دیگر سازمان محیط زیست قرار دارد. بالتبع سازمان میراث فرهنگی دغدغه توسعه از طریق جذب توریسم و رونق صنعت گردشگری را در سر می پروراند و در آن سو هم سازمان حفاظت محیط زیست، نمی خواهد در مسئولیت ها و شرح وظایفی که دارد کوتاهی نماید و دغدغه حفاظت از مناطقی که از آنها به عنوان گنجینه های طبیعی و خدادادی یاد می شود را داراست. پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که کدام سازمان برای متقاعد کردن دولت و افکار عمومی و توجیه اهداف خود توانسته است هر دو طرف را یعنی هم طرفداران توسعه  و هم حامیان محیط زیست را توجیه و اقناع نماید؟ برخی از حامیان محیط زیست سازمان هایی نظیر گردشگری را سازمانهایی که فقط در خدمت توسعه هستند می دانند و برخی از طرفداران توسعه نیز محیط زیست را ترمزی در جهت تحقق اهداف توسعه تلقی می کنند. تا به امروز مطالب بسیاری در مورد برنده و بازنده بودن بحث واگذاری و تغییر کاربری آشوراده مطرح شده است که بسیاری سازمان محیط زیست را بازنده اصلی این میدان می دانند.

 مساله ای که در اینجا اهمیت دارد این است که سازمان های مختلف به منظور پیشبرد اهداف خود، باید بتوانند با چانه زنی، دولت را متقاعد نمایند و واضح است که قوه مجریه هم موضوعات و مباحثی را که هماهنگ با اولویت ها و رویکردهای خود باشد، انتخاب خواهد نمود. از شواهد و قراین برمی آید که سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از توجیهات قوی تر و منطقی تری برای دولتمردان برخوردار بوده و زبان سیاستمداران را بهتر می فهمند؛ چرا که قطعا پیشنهاد سازمان میراث فرهنگی با مطرح کردن موضوعاتی مثل جذب سرمایه گذار، افزایش اشتغال، توسعه صنعت گردشگری، جذب توریسم، بازگشت سرمایه و در نهایت رونق اقتصادی همراه بوده که مطلوب دولت است ولی در سوی دیگر سازمان محیط زیست منابع و خدمات اکوسیستمی را که در اختیار دارد، ارزشگذاری نکرده و نه تنها  ارزش اقتصادی آن را نمی داند ، بلکه در جهت حفاظت از مناطق تحت اختیار خود از دولت طلب پول هم می کند و بیشتر زبان مرثیه سرایی را برگزیده است و قادر به توجیه فنی و اقتصادی اهداف خود در جهت حفاظت از محیط زیست نمی باشد! بنابراین دولتی که موضوع وابستگی هر چه کمتر به منابع نفتی، خروج از رکود، رونق اقتصادی و افزایش اشتغال را در اولویت های خود قرار داده طبیعی است که بخواهد از ظرفیت گردشگری نهایت استفاده را نموده و محیط زیست را بیشتر از آنکه در خدمت توسعه و پیشرفت بداند به آن به چشم یک بار مالی و هزینه و در جهت تقابل با توسعه می نگرد!

از سوی دیگر با واقع بینی و با نگاهی به طرح تغییر کاربری آشوراده که از سوی سازمان میراث فرهنگی به محیط زیست ارایه شده است، با اجرای این طرح گردشگری هتل، مرکز تجاری، بازارهای سنتی، بازار صنایع دستی، باغ پرندگان، موزه آبزیان، زمین تنیس، گلف، پارک بازی، میدان تیراندازی، پیست دوچرخه‌سواری، اسب‌سواری و ...  در اکوسیستم بکر و وحشی میانکاله و انواع بازیهای آبی همچون قایقرانی و جت اسکی و ...  در سواحل و آب‌های آشوراده که بزرگترین مرکز تخم‌ریزی ماهیان خاویاری خزر است اجرایی خواهد شد و این ها همه به معنی افزایش آلودگی های آب، خاک و هوا، افزایش سر و صدا و آلودگی صوتی، تجمع زباله ها و پسماندها، ورود پساب ها به تالاب، هجوم جمعیت شهری و  به خطر افتادن حیات گونه های جانوری است و تهدیدی جدی در جهت تخریب محیط زیست خواهد بود و آرامش با این جزیره خداحافظی خواهد کرد؛ بنابراین لازم است هر چه سریعتر توسط کارشناسان مربوطه تبعات، آثار و هزینه های ناشی از تغییر کاربری به طور دقیق مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرد و مسئولین معادله هزینه-فایده این منطقه را به درستی حل نمایند.

در پایان به نظر می رسد که راهکار خروج از چنین مشکلاتی، پایبندی و تعهد کلیه سازمان ها به قوانین و ملاحظات محیط زیستی به ویژه رعایت کلیه قوانین مربوط به طرح مديريت جامع پناهگاه حيات وحش میانکاله، ارزشگذاری اقتصادی منابع طبیعی، گنجینه های محیط زیستی و خدمات اکوسیستمی توسط سازمان حفاظت از محیط زیست، مسلح شدن محیط زیست به زبان اقتصاد برای تعامل با دولت و  رسیدن به  زبان مشترک با فعالان بخش گردشگری در جهت پیشبرد اهداف توسعه و رونق اقتصادی کشور با کمترین آثار مخرب محیط زیستی است.