روایتهای ناهمگون از مذاکرات هسته ای ژنو

علی امامی
    •••••  چهارشنبه ۰۸ بهمن ۱۳۹۳ — ۲۳:۰۲ کد مطلب : 482/a   

 طی هفته گذشته ديپلمات‌هاي ايران و کشورهاي عضو گروه 1+5 در ادامه مذاکرات پیرامون پرونده هسته ای کشورمان در ژنو سوئيس با يکديگر ديدار کردند. ديپلمات‌هاي کشورمان به رياست سيد عباس عراقچي معاون حقوقي و بين‌الملل و مجيد تخت روانچي معاون اروپا و آمريکا در ژنو با ديپلمات‌هاي کشورهاي عضو گروه 1+5 (پنج عضو دائم شوراي امنيت به علاوه آلمان) به رياست هلگا اشميت، معاون مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا ديدار کردند.

با پایان مذاکرات هسته ای اخیر در ژنو، روایت های ناهمگون و بعضا متناقض در خصوص مذاکرات دوجانبه و چند جانبه صورت گرفته، آغاز شده است. جمهوری اسلامی ایران مذاکرات هسته ای صورت گرفته را صرفا «جدی» و «فشرده» خوانده است، مقامات فرانسوی تاکید کرده اندکه مذاکرات پیشرفت چندانی نداشته است و مقامات چینی و روسی مذاکرات اخیر را بسیار مفید خوانده اند! مقامات آمریکایی نیز به مانند همیشه ترجیح داده اند در خصوص مذاکرات موضع روشنو شفافی اتخاذ نکنند.

به راستی در جریان مذاکرات هسته ای ژنو، مخصوصا مذاکرات دوجانبه ایران و ایالات متحده آمریکا که با چاشنی پیاده روی 15 دقیقه ای جان کری و محمد جواد ظریف در خیابان های اطراف دریاچه ژنو همراه بود چه اتفاقاتی افتاده است؟ شاید مرور کلی روایات رسمی از مذاکرات ژنو چندان خالی از تامل نباشد، حتی اگر برخی از این روایات در تعارض با یکدیگر قرار گیرند!

نماینده چین در مذاکرات هسته ای ژنو با اظهار رضایت از روند برگزاری این مذاکرات، آن را متمرکز، عملی و عمیق دانست. «وانگ قون»در این خصوص می گوید: «این دور از مذاکرات، موجب نزدیک تر شدن نظرات و توافق بیشتر اعضا شد. مذاکرات هسته ای اخیر در ژنو، «متمرکز، عملی و عمیق» بود.امید وار هستم که ایران و کشورهای گروه 1 +5 از فرصت ارزشمند تاریخی که به وجود آمده، استفاده کنند و اراده سیاسی و عزم جدی خود را برای دستیابی به یک توافق برد - برد و راه حل مناسب نشان دهند.»

سرگی ریابکوف معاون وزیر امور خارجه روسیه نیز روایتی شبیه به اظهارات نماینده چین در مذاکرات هسته ای ایران و اعضای 1+5 داشت، با این تفاوت که ریابکوف تاریخ امضای تفاهم سیاسی میان دو طرف را نیز اعلام کرده است: «ایران و گروه 1+5 تا پایان ماه مارس (نیمه اول فروردین ماه) موافقت نامه سیاسی را امضا می کنند. کشورهای عضو گروه 1+5 و ایران قصد دارند تا پایان ماه مارس موافقت نامه سیاسی در مورد برنامه هسته ای ایران را امضا کنند. پیشرفت حاصل خواهد شد زیرا تمام شرکت کنندگان در مذاکرات اهمیت مساله را درک می کنند.»

با این حال شبکه العربیه اعلام کرده است که فقط مذاکره کننده ارشد فرانسه با صراحت تاکید کرد پیشرفتی در مذاکرات به دست نیامده است.نماینده فرانسه در گفت و گو با این شبکه از عدم پیشرفت در مذاکرات سخن به میان آورده است. این در حالیست که در بیانیه مشترک اتحادیه اروپا نیز تاکیدی بر پیشرفت در مذاکرات نشده و صرفا از مذاکرات اخیر ژنو به عنوان مذاکراتی " مفید " نام برده شده است.

اتحادیه اروپا طی بیانیه کوتاهی، مذاکرات هسته ای ایران در ژنو را " جدی و مفید" ارزیابی کرد.در این بیانیه آمده است: «دیدارهای مسئولان سیاسی کشورهای 1+5 و نمایندگان ایران در مورد پرونده هسته ای کشورمان جدی و مفید بود و در اوایل ماه فوریه (اواسط بهمن ) از سر گرفته خواهد شد.

مذاکرات میان مسئولان سیاسی آمریکا، انگلیس، چین، فرانسه، روسیه و آلمان به ریاست 'هلگا اشمید' معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و 'عباس عراقچی' معاون وزیر امور خارجه ایران برگزار شد. شرکت کنندگان در این مذاکره تصمیم گرفته اند به منظور مفید واقع شدن گفتگوها محتوای آن را اعلام نکنند.»

روایت عراقچی از مذاکرات ژنو : اختلافاتی که باقی مانده است

سید عباس عراقچی عضو ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای ایران پس از پایان نشست معاونان وزرای خارجه ایران و گروه ۵+۱در ژنو عنوان کرده است: «در اوائل ماه فوریه ( بهمن ماه )مجددا مذاکرات ۵+۱را خواهیم داشت.

با مجموعه 5+1 در سطح معاونین جلسات بسیار مفصلی برگزار شد و همه موضوعات را یک بار دیگر مرور کردیم و بحث های گسترده ای داشتیم . طرفین کاملا بطور جدی وارد مباحث می شوند, اراده برای رسیدن به یک توافق وجود دارد, درعین حال اختلافات و تفاوت ها هم وجود دارد. ما راه های مختلف برطرف کردن اختلافات را بررسی کردیم و قرار شد مذاکرات را ادامه دهیم.»

در مذاکرات اخیر وین، اعضای 1+5 اراده لازم را برای امضای توافقنامه نهایی نداشتند. هر اندازه زمان می گذرد، پروسه مذاکرات طولانی تر و بر ضریب فرسایشی آن افزوده می شود.

بنابراین چینش نهایی مکعب روبیک هسته ای ، مرهون و معلول اراده واقعی غرب و اتخاذ تصمیم واقع بینانه از سوی آمریکا و متحداتش است.

تا زمانی که این تصمیم اتخاذ نشود، پیچیده سازی عامدانه مذاکرات هسته ای به تنها تاکتیک واشنگتن و هم پیمانانش در قبال ایران تبدیل خواهد شد. در چنین شرایطی غرب باید این نکته را درک کند که مذاکره جمهوری اسلامی ایران با آنها بر سر بحران ساختگی و تصنعی مربوط به پرونده هسته ای کشورمان سقف زمانی محدودی خواهد داشت.

سندی که آماده نشد

برخی تحلیلگران پیش بینی کرده بودند که با توجه به مذاکرات دوجانبه ای که به صورت مکرر میان وزرای امور خارجه ایران و آمریکا صورت گرفته است، امکان کار کردن بر روی سندی مدون در نشست ایران و اعضای 1+5 در ژنو ( نشستی که در سطح معاونین وزرا برگزار شد ) وجود دارد اما در نهایت سندی بر روی میز مذاکرات ژنو قرار نگرفت.

از سوی دیگر، مذاکرات ايران و اعضاي 1+5 در حالي در ژنو پايان يافت که اظهارات اخير باراک اوباما رئيس جمهور ايالات متحده آمريکا در خصوص ميزان شانس رسيدن به توافق ( شانسي که اوباما آن را زير 50 درصد توصيف کرده است) بر فضاي مذاکرات سايه افکند.

این اظهارات اوباما درست زمانی صورت گرفت که برخی تصور می کردند پیاده روی دیپلماتیک وزرای امور خارجه ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو، می تواند نشانه ای از رسیدن طرفین به توافقی زودهنگام باشد!

از سوي ديگر،علي رغم اينکه مقامات رسمي فعلا اظهار نظري در خصوص مذاکرات صورت گرفته وماحصل آن به ميان نياورده اند، اما با اين ه هنوز تصميمي واقعي از سوي ايالات متحده که متضمن رسيدن به توافقي پايدار و نهايي در مذاکرات هسته اي باشد اتخاذ نشد.

معاون وزير امور خارجه کشورمان نيز از باقي ماندن اختلافات حول موارد حياتي ( اختلافات اساسي در مذاکرات) سخن به ميان آورده است.مذاکرات هسته‌اي ايران با برگزاري نشست جامع مذاکره کنندگان کشورمان و گروه 1+5 (پنج عضو شوراي امنيت و آلمان) در ژنو، سوئيس، پايان يافت.

به روال گذشته خبري از مذاکرات طولاني ديپلمات‌ها به بيرون نشت نکرد.در اين خصوص المانيتور گزارش داد که ايران و آمريکا طي مذاکرات هفته‌ گذشته خود تلاش داشتند تا پيش‌نويس سند "اصول توافق" را براي تسريع در مذاکرات تدوين کنند، اما در نشست خود با ديگر اعضاي گروه 1+5 اين سند را عرضه نکردند.

يک ديپلمات حاضر در گفتگوها در پاسخ به سئوالي در مورد اينکه آيا سندي که مذاکره‌کنندگان ايراني و آمريکايي طي هفته جاري روي آن کار کرده‌اند را به ديگر اعضاي گروه 1+5 ارائه خواهد کرد يا نه گفت: "نه در اين دور از مذاکرات."

صورت مذاکرات مشخص است

به نظر می رسد در برهه فعلی بیش از هر زمان دیگری نیاز به صورتبندی فضای مذاکرات هسته ای وجود دارد. اختلافات طرفین بر سر دو مقوله مهم " تعیین نیازهای اساسی" و " نحوه برداشته شدن تحریمها" به قوت خود باقی مانده است.

این در حالیست که مقامات آمریکایی از طریق رسانه های خود بازی پیچیده و وسیعی را با هدف اقناع افکار عمومی در خصوص رفتار سینوسی و زیگزاگی خود پای میز مذاکرات صورت داده اند. این در حالیست که کاخ سفید از طریق اصرار و پافشاری بر ادعاهای دروغین و انحرافی در حوزه فناوری هسته ای صلح آمیز کشورمان و طرح خواسته های نامعقول و خارج از محدوده مذاکرات و از آن مهم تر، بی تعهدی نسبت به توافقات شفاهی و اولیه صورت گرفته و تغییر مواضع ناگهانی اصلی ترین نقش را در ایجاد وضعیت فعلی داشته است.

کارشکنی های آمریکا و فرانسه ( عضو دیگر زیاده خواه 1+5) درست زمانی تشدید می شود که مقوله " رفع تحریمها" از سوی جمهوری اسلامی ایران روی میز مذاکرات قرار می گیرد. موضوعی که گویا واشنگتن و دیگر اعضای 1+5 علاقه ای نسبت به بحث در مورد آن ندارند! در چنین شرایطی غرب سعی دارد مذاکرات هسته ای را بسیار پیچیده فرض کند!

این اقدام در راستای بازی تبلیغاتی غرب در مذاکرات هسته ای قابل تحلیل و ارزیابی می باشد. این در حالیست که طرف آمریکایی و دیگر اعضای 1+5، قربانی پیچیدگی مذاکرات هسته ای نیستند، بلکه تشدید کننده آن محسوب می شوند. در چنین وضعیتی ژست مقامات آمریکایی مبنی بر اینکه " ما سخت برای رسیدن به نتیجه کار می کنیم"،چیزی جز یک شانتاژ سیاسی و تبلیغاتی محسوب نمی شود. چینش مکعب روبیک هسته ای ، متغیری وابسته به رویکرد غرب پای میز مذاکره است. رویکردی که تا کنون نه تنها مطلوب نبوده است، بلکه نشانه ای دال بر عهد شکنی واشنگتن و متحدان آن بوده است.

در نهایت اینکه واشنگتن و پاریس و حیت دیگر اعضای 1+5 تخصص ویژه ای در عدم تبدیل شدن " تفاهم اولیه" به " توافق نهایی" دارند! سوابق کاخ الیزه در مذاکراتی که به امضای توافق موقت ختم شد و همچنین رویکرد مستمر آمریکا در بر هم زدن میز مذاکرات و ممانعت از مکتوب شدن توافقات شفاهی و اولیه صورت گرفته خود بیانگر این حقیقت است.

در اینجا، تنها و تنها یک " تصمیم واقعی" می تواند مذاکرات را از روند فعلی خارج کند، تصمیمی که تنها باید از سوی اعضای 1+5 و در راس آنها آمریکا صورت گیرد. این تصمیم واقعی، "به رسمیت شناختن حقوق حقه هسته ای ایران" و "داشتن اراده سیاسی لازم برای امضای توافق نهایی" می باشد. در این میان، دولت اوباما که خود اصلی ترین مسئولیت کارشکنی در مذاکرات را بر عهده دارد، موظف به مهار جمهوریخواهان کنگره و افرادیاز جمله جان مک کینو لیندسی گراهام است.

این در حالست که کنگره آمریکا تاکید کرده است که تحریمهای تازه ای علیه کشورمان وضع خواهد کرد. اعمال هرگونه تحريم تازه از سوي کنگره آمريکا و عدم توانايي اوباما در وتوي اين تحريمها به معناي مرگ مذاکرات خواهد بود. در اين ميان اوباما مسئول اصلي شکست مذاکرات هسته اي خواهد بود.

در جريان مذاکرات وين 6 و وين 8 که هر دو به تمديد توافقنامه ژنو انجاميد، تيم مذاکره کننده آمريکايي با اتخاذ مواضع تند، غير عاقلانه و غير حقوقي و طرح مطالبات غير منطقي و خارج از چارچوب مذاکرات مانع از رسيدن به توافق نهايي شد.

از اين رو مسئوليت اصلي کنترل بازي جمهوريخواهان بر عهده اوباماست. در صورتي که اوباما نتواند يا نخواهد اين بازي را کنترل کند، به طور حتم بايد مسئوليت شکست مذاکرات را به همراه دولت متبوعش و کنگره بر عهده بگيرد.

اخيرا سيگنالهاي ارسالي سناتورهاي جمهوريخواه در خصوص اعمال تحريمهاي تازه عليه کشورمان سخت تر شده است. يکي از سناتورهاي ارشد ايالت «ايلينوي» در مصاحبه با «فاکس‌نيوز» تصريح کرد کنگره جديد تحت کنترل جمهوري خواهان به دنبال آن است که لايحه‌‌اي براي تحميل تحريم‌هاي جديد عليه ايران به تصويب درآورد که غيرقابل وتو باشد. دیگر سناتورهای حزب جمهوریخواه و حتی برخی سناتورهای دموکرات مانند سناتور منندز نیز بر این موضوع تاکید کرده اند.