تحلیلی در خصوص بحران کنونی اوکراین

طاهره دلیران چاپشلو
    •••••  دوشنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ — ۱۲:۰۰ کد مطلب : 525/a   

ساکنان شرق و جنوب‌ شرق اوکراین اکثراَ روس تبار هستند و طرفدار نزدیک شدن به روسیه و بیشتر ساکنان غرب که مناطق صنعتی اوکراین در این بخش است، حامی نزدیکی به اتحادیه اروپا هستند.

درگیری‌های اخیر در این منطقه برمبنای اقتصاد است. به این معنی که ساکنان غرب اوکراین معتقدند منافع بلندمدت حکم می‌کند که اين كشور رابطه نزدیکتری با اتحادیه اروپا داشته باشد. چرا که گردش مالی این اتحادیه بیش از هزار میلیارد دلار است ، در حالی که گردش مالی اتحادیه اوراسیا (متشکل از روسیه سفید، روسیه و قزاقستان) حداکثر ۲۰۰ میلیارد دلار است . (بهشتی‌پور،1392:610).

بحران اوکراین علیرغم برخورداری از ریشه‌های داخلی نظیر مسائل قومی و هویتی، به سبب دخالت بازیگران خارجی ایجاد شده و تداوم یافته است.

در یک سوی بحران اوکراین- روسیه قرار دارد. ولادمیر پوتین به عنوان رهبر روسیه، درصدد احیای جایگاه ابرقدرتی این کشور در نظام بین‌الملل است. پوتین تلاش می‌کند با حمایت از جدایی‌طلبان در مناطق شرقی و جنوبی اوکراین، دولت مرکزی این کشور را تضعیف کند و یک بار دیگر کی‌یف را به همراهی با مسکو مجاب نماید. هدف نهایی مسکو در اوکراین، دستیابی به نوعی فدرالیسم است که در آن، مناطق روس‌نشین از خودمختاری جهت تعیین سیاست‌های داخلی و خارجی خود برخوردار شوند و دارای واحدهای نظامی محلی نیز باشند.

در سوی دیگر بحران، جبهه غرب قرار دارد که شامل دولت غربگرای اوکراین، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا می‌شود. اگر چه این جبهه اهداف نسبتاَ یکسانی را دنبال می‌کند، اما هر یک از بازیگران آن دارای راهبردهای متفاوتی می‌باشند. در میان کشورهای اروپایی، شکاف‌های زیادی وجود دارد. به نحوی که نمی‌توان از یک اتحادیه اروپای کاملاَ همگون سخن به میان آورد.

بررسی وضعیت فعلی اوکراین حکایت از آن دارد که بحران این کشور وارد مرحله‌ای پیچیده و غامض شده که در آن بیش از هر چیز، رقابت ژئوپلتیکی قدرت‌ها و بازیگران خارجی خودنمایی می‌کند . (بی‌نام،1393:اوکراین راه حل‌های یک بحران)

اما موضوعی که اینجا مطرح است ایران است که این بحران چه دستاوردی می‌تواند برای آن داشته باشد.

ایران قطعاَ خود را از بحران اوکراین دور نگه خواهد داشت. با این حال، بحران در آن کشور می‌تواند بر روابط ایران و روسیه تاثیر بگذارد. روسیه نیروهای نظامی خود را به کریمه اعزام کرده و از این موضوع نگران است که در صورت عقب‌نشینی از آن ناحیه، نیروهای نظامی ناتو به مرز روسیه نزدیک شوند. روسیه و ایران در طول دو دهه گذشته با احتیاط تحرکات نیروهای ناتو را رصد کرده‌اند. در این زمینه تهران و مسکو دارای منافع مشترک امنیتی هستند. در زمینه نگرانی مسکو نسبت به تحریکات ناتو می‌توان به اعلام دکترین جدید مسکو اشاره داشت(موسویان،1392:25203).

با تشدید شدن اوضاع اوکراین اتحادیه اروپا، روسیه را مورد تحریم قرار داد. چیزی که بیشتر از همه اینجا نمود می‌یابد بحث ارسال گاز به اروپا است و این فرصت عالی برای ایران به عنوان دومین صادرکننده گاز جهان می باشد.

مساله دیگر، این است که ایران می‌خواهد با امریکا و اروپا بر سر مساله هسته‌ای به نتیجه‌ای برسد و از تحریم‌ها راحت شود.

ایران به روسیه وابستگی اقتصادی - سیاسی دارد و نمی‌تواند علیه این کشور عملی انجام دهد.

اصولاَ سیاست روسیه در قبال ایران در این چند گذشته حفظ وضع موجود بین ایران و آمریکا بوده است. روس‌ها هم مثل آمریکا نمی‌خواهند که ایران بمب بسازد و یا حتی غنی‌سازی بکند و از این دیدگاه از تحریم‌ها حمایت کرده‌اند و خواهند کرد.

از طرف دیگر، روس‌ها نمی‌خواهند ایران و آمریکا ( و اروپا )  به توافقی برسند که بر اساس آن روابط ایران با غرب عادی بشود. پس این احتمال وجود دارد که روس‌ها اگر تحت فشار امریکا و اروپا قرار بگیرند، از آن فشار بهانه‌ای برای کارشکنی در مذاکرات هسته‌ای استفاده بکنند که نتیجه‌اش ادامه تحریم‌ها علیه ایران خواهد بود (امیراحمدی،1392:327048).

 

منابع :

امیراحمدی، هوشنگ(1392) بحران "کریمه" به ضرر ایران است/ احتمال تشکیل دو کشور اوکراین شرقی و اوکراین غربیمراجعه شود به www.asriran.com/fa/news/327048 ،28اسفند.

بی‌نام (1393) اوکراین؛ راه حل‌های یک بحران مراجعه شود به irdiplomacy.ir 17 شهریور.

بهشتی‌پور، حسن(1392) تحلیل دلایل و نتایج بحران در اوکراین مراجعه شود به beheshtipour.blogfa.com، ششم بهمن.

موسویان، حسین(1392) تاثیر بحران اوکراین بر روابط ایران، چین و روسیه مراجعه شود به www.tadbirkhabar.com/news/political/25203،27 اسفند.