مهرورزی به مسکن مهر از دیروز تا امروز

رضا نصیری حامد
    •••••  چهارشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۳ — ۱۹:۱۵ کد مطلب : 594/a   

کارها و پروژه های اجتماعی مخصوصاً در سطح کلان نه تنها فی نفسه باید طرح های خوبی باشند، بلکه علاوه برآن باید تا حد امکان به خوبی نیز انجام شوند. خوب بودن اجرا و به انجام رساندن طرح و پروژه ای به معنای رضایت، اراده و خواست فردی و حتی گروهی نیست بلکه مراد از آن بیش از هر چیز درست بودن علمی و اصولی آن است.

بی گمان طرحی که از حداقل های لازم برای اینکه با اوصاف علمی شناخته شود، برخوردار نباشد نخواهد توانست در درازمدت نیز مقبولیت تام و تمامی داشته باشد. البته گاهی طرح هایی به مرحله اجرا می رسند که  ولو غیرعلمی و یا با مطالعات علمی کم انجام گرفته باشند، وعده حل و فصل کوتاه مدت و یا حداکثر میان مدت مشکلاتی از جامعه را نوید می بخشند. این امور ممکن است به بخشی از آنچه که وعده آن را نیز داده اند، نائل شوند ولی مسئله اینجاست که حتی همین فایده و ثمره عملی نیز نباید راه را بر بررسی همه جانبه، منصفانه و در نهایت قضاوت دقیق علمی در خصوص آنها ببندد.

مسکن از مشکلاتی بوده و هست که همواره در کشور ما از معضلات اساسی بوده است. معمولاً مسکن سهم زیادی از سبد مصرفی درآمد خانوار را به خود اختصاص داده و گاهی از ابعاد سبدهای معمول و متداول نیز بیرون قرار می گیرد. در این میان دولت گذشته نیز که از ابتدای امر در هر چیزی به زور و اجبار هم که شده طرفدار مهرورزی بود، بنای آن را نهاد که در برابر ناملایمات بازار مسکن با مهرورزی خویش این حوزه را نیز همچون دیگر حوزه های مورد مسئولیت خویش سر و سامان بخشد.

این شد که مسکن مهر طراحی شده و راه اندازی شد. البته دولتمردان محترم و عموماً پاک دولت پیشین ! بر آن بودند که برخی بدخواهان نمی خواهند مواهب و مزایای بی بدیل این مسکن را مورد اذعان و اعتراف قرار دهند وگرنه این طرح هم به طور خاص در زمره طرح هایی است که بسیاری در دنیا راه افتاده اند تا آن را از ما یاد گرفته و به مرحله اجرا درآورند.

البته می توان برای همه آنهایی که از این نسخه در جهان استفاده می کنند، آرزوی موفقیت و نیز طلب عاقبت بخیری نمود با این حال هیچ کدام از اینها نبایستی مانع از تحلیل و بررسی نقاط ضعف و قوت کار شود. از آنجا که اگر چنانکه گفتیم امور به شکل صحیحی اجرا نشوند، به صرف نیت و خواست ما نتیجه حاصله نیز مطلوب نمی شوند.

لذا مسکن مهر را نیز باید در پرتو همین محاسن و نیز آسیب هایش مورد توجه قرار داد؛ طرحی که حتی با فرض اینکه در اجرای آن حسن نیت وجود داشت، مشکلات متعددی را به واسطه نوع اجرایش در سطح اقتصاد کشور و حوزه های دیگر مرتبط با آن ایجاد نمود. برخی از مهم ترین مشکلاتی که در این طرح بزرگ نمایان شده و البته هر یک از آنها به تنهایی کافی است که طرح و پروژه ای را معطل بگذارد، عبارتند از:

-         مکان یابی های نامناسب برای احداث این مسکن ها به لحاظ دسترسی

-         نبودن سیستم های لازم شهری همانند فاضلاب در مجاورت آنها

-         جداماندگی و عدم تلفیق با بافت های معمول شهری موجود

-         عدم استاندارد بودن تجهیزات و وسائل به کار رفته در آنها مخصوصاً گاه در اقلام حساسی همچون آسانسور و فاضلاب شهری.

-         بی انضباطی های ملی و نقدینگی فراوانی که برای تأمین منابع این طرح هزینه شد

و موارد متعدد دیگری که برای این امر می توان برشمرد اما مسئله اینجاست که همین طرح و جلوه های ولو پراشکال و خطای آن با یکی از اصلی ترین نیازهای مردمان یعنی مسکن به ویژه برای اقشار آسیب پذیر و عمدتاً در دوران میانسالی به بعد و بعضاً در آستانه بازنشستگی و ... که با روال معمول حداقل از نظر روانی و فکری امیدی به صاحب مسکن شدن نداشتند، امتیاز و دستاوردی بالنسبه مهم بوده است. لذا درست است که مسئولان و کارشناسان گوناگون از همان ابتدا زیان های این پروژه را درک نموده و از آن انتقاد نموده اند ولی به هر حال این طرح اجرا شده و در قبال آن تعهداتی نیز به مردم داده شد.

با پایان مهرورزی های دولت قبل، بخشی از این تعهدات بالطبع بر عهده دولت بعدی بوده و آنها بایستی این طرح و بخش های نیمه تمامش را به انتها می بردند. نظر به همین مقوله بود که شاید در کنار موضوع مهم اقتصادی دیگر یعنی هدفمندی یارانه ها، مسئله مسکن مهر و نحوه برخورد دولتهای بعدی با آن از عمده سوالات و بحث های مطرح بود.

طبق چیزی که البته از قبل هم انتظار می رفت، در انتخابات سال 1392 ریاست جمهوری نیز عمده هدف و خواسته کاندیداهای محترم از جمله دولت حاضر بر شناسایی نقاط آسیب زای طرح و تلاش برای رفع آنها و حل مسئله با شیوه های مناسب تر بود. به هر حال حق نیز چنین بود چون این طرح به هر نحوی بوده با هزینه های متعدد اجرا شده و در عین حال امید بسیاری را به خود وابسته نموده بود.

در عین حال طرح منتقدان فراوانی هم داشته است که برخوردهای رادیکالی با آن نموده اند. در یکی از آخرین آنها صوتی منتسب به وزیر مسکن فعلی منتشر گردید که از این طرح یعنی مسکن مهر با عنوان طرحی " مزخرف " یاد نموده اند. چنین تعبیری و یا نکاتی از این دست هرچند ناظر به مشکلات بنیادین این طرح است، اما در فضای واقعی جامعه و در اذهان مردمی که به هر حال بخشی از زندگی شان را با این مقوله پیوند زده اند، التهاب روانی و نگرانی می آفریند.

از بهترین و مناسب ترین اقشاری که در مورد مسکن مهر می توانند نظر داده و آن را نقد و بررسی نمایند، خود کسانی هستند که عموماً در این مناطق ساکن شده اند و یا با فرایند خرید و پرداخت آن درگیر هستند. اما همان ها نیز با وجود وقوفی که به مشکلات دارند، اما مسکن مهر را تنها گزینه خویش آن هم پس از سالها زندگی استیجاری و اسباب کشی سالیانه و ... برای داشتن سرپناهی از آنِ خودشان می دانند.

به یک معنا و بی تعارف ایشان این نوع مسکن را انتخاب نکرده اند چرا که در نبودن و فقدان بدیل و آلترناتیو دیگر، این تنها گزینه برای ایشان بوده است. به کار بردن و استعمال ادبیاتی که مسکن مهر را کاملاً فارغ از دغدغه های اقشار زحمتکش و پایین اجتماع نشان دهد، بین گفتمان و جایگاه دولت کنونی با این اقشار فاصله ایجاد خواهد کرد؛ فاصله ای که ممکن است به راحتی و باز با شعارهای ملوّن از سوی گروه های پوپولیستی مورد سوء استفاده قرار گیرد.

به هر حال رویکرد هر دولتی که بعد از دولت پیشین روی کار می آمد و از جمله دولت کنونی، اتخاذ رویکرد اصلاح و ترمیمی در مورد مسائل خاص دولت گذشته بوده است حداقل تا آن بخشی که به تعهدات ناقص مانده دولت مربوط شود. لذا مسئولان و کسانی که با نظرات کارشناسی درصدد به انجام رساندن تعهدات دولت هستند، بهتر است با تأمل بیشتری درباره پدیده ای که به مثابه سرپناه مردمان متعددی در کشور مطرح شده است، قضاوت نمایند. البته مزخرف اصطلاحی است در اصل به معنای امر دارای آراستگی و آرایش که می توان امیدوار بود که، مخصوصاً از باب حسن ظن زیادی به مسئولان و مدیران، شاید هم همین معنای مثبت در ذهن ایشان بوده است! آری این گونه اندیشیدن بهتر است و کلی از مشکلات را از پیش پای آدمی برمی دارد.

با این خوانش جدید مسکن مهر مقوله ای است که مقولات متعددی بدان آویزان شده و آن را آراسته اند با این حال و به رغم همه اینها همه این آراستگی چشم و دل نواز نیست و باید در آن به ویژه برای افق آینده چاره اندیشی هایی نمود. بنابراین با حسن نیت به مسئولان محترم و البته قائل شدن به فقط اندکی از پلورالیسم، البته تأکید می کنیم فقط اندکی و به مقدار لازم و گرنه لابد بر همگان تاکنون واضح و مبرهن شده است که از این ایسم ها آبی گرم نمی شود چه برسد به طراحی و ساخت مسکن مهر و اموری از این دست، می توان به قرائت های خوبی از سخن و پیام مسئولان نیز رسید. یادش بخیر در دولت قبلی چندان نیازی بدین مسئله نبود چون خوشبختانه همه چیز شفاف و به شکل رو در رو با مخاطب آن هم با چه اعتماد به نفسی بیان می گردید. از این رو برای پی بردن به واقعیت، کافی بود که گفتار و بیان دولتمرد محترم را با شیوه وارونه سازی دریافت کنید؛ انصافاً  از هر چی تفسیر و خوانش بود بی نصیب می شدین.